Αποπροσωποποίηση και αποπραγματοποίηση

Ο κόσμος μοιάζει με όνειρο, και δεν “τρελαινόμαστε”

Κοιτάμε τα χέρια μας και μοιάζουν ξένα. Ο δρόμος που περπατάμε κάθε μέρα φαίνεται σαν σκηνικό. Ακούμε τη φωνή μας σαν να μιλά κάποιος άλλος. Και μαζί έρχεται ο πιο τρομακτικός φόβος: “Χάνω το μυαλό μου.”

Τι είναι η αποπροσωποποίηση και η αποπραγματοποίηση;

Είναι δύο πλευρές της ίδιας εμπειρίας.

Στην αποπροσωποποίηση νιώθουμε αποκομμένοι από τον εαυτό μας: σαν να βλέπουμε τη ζωή μας από έξω, σαν να είμαστε ρομπότ, σαν τα συναισθήματα να έχουν σβήσει.

Στην αποπραγματοποίηση νιώθουμε αποκομμένοι από τον κόσμο γύρω μας: σαν να είναι όλα ψεύτικα, θολά, επίπεδα, μακρινά, σαν μέσα από τζάμι ή μέσα σε όνειρο.

Σε όλη τη διάρκεια, ξέρουμε ότι αυτό που νιώθουμε δεν είναι αληθινό. Αυτό ακριβώς τη διαφοροποιεί από την ψύχωση. Δεν χάνουμε την επαφή με την πραγματικότητα. Χάνουμε την αίσθηση της πραγματικότητας, και το καταλαβαίνουμε.

Πόσο συχνή είναι;

Πολύ πιο συχνή από όσο νομίζουμε. Σε ανασκόπηση ερευνών, σύντομα επεισόδια αποπροσωποποίησης ή αποπραγματοποίησης ανέφερε κάποια στιγμή στη ζωή του από το 26% μέχρι το 74% του πληθυσμού. Η μορφή που επιμένει και δυσκολεύει τη ζωή, η διαταραχή, αφορά περίπου 1% με 2% (Hunter et al., 2004).

Συμβαίνει μετά από ξενύχτι, σε έντονο άγχος, σε κρίσεις πανικού, μετά από κάνναβη, σε περιόδους κατάθλιψης.

Γιατί το άγχος φέρνει αποπροσωποποίηση;

Ένας χρήσιμος τρόπος να τη δούμε: είναι σαν ο εγκέφαλος να χαμηλώνει την ένταση. Όταν ο συναγερμός χτυπά πολύ δυνατά για πολύ ώρα, τα συναισθήματα και οι αισθήσεις “θαμπώνουν”, ώστε να μπορούμε να συνεχίσουμε. Είναι ένα προστατευτικό φρένο, όχι το πρώτο σημάδι μιας κατάρρευσης.

Γιατί επιμένει;

Η εμπειρία από μόνη της περνά. Αυτό που την κρατά είναι ο τρόπος που την ερμηνεύουμε και αντιδρούμε. Σύμφωνα με το γνωστικό-συμπεριφορικό μοντέλο, η ερμηνεία “τρελαίνομαι” ή “δεν θα γίνω ποτέ ξανά όπως πριν” φέρνει περισσότερο άγχος, και το άγχος φέρνει περισσότερη αποπροσωποποίηση (Hunter et al., 2003).

Μαζί έρχονται ο έλεγχος (“νιώθω πραγματικός τώρα;”, ο καθρέφτης, το τσίμπημα) και οι αποφυγές, από τις παρέες ως τα μέρη με πολύ φως. Κάθε έλεγχος στρέφει την προσοχή μέσα μας, και η προσοχή αυτή κάνει την αίσθηση πιο έντονη.

Τι βοηθά στην αποπροσωποποίηση;

Να ξέρουμε τι είναι. Η ενημέρωση από μόνη της ανακουφίζει πολλούς. Η αποπροσωποποίηση δεν είναι αρχή ψύχωσης και δεν σημαίνει ότι χάνουμε τον έλεγχο.

Να μην την πολεμάμε. Όσο προσπαθούμε να την κάνουμε να φύγει, τόσο την παρακολουθούμε. Την αφήνουμε να υπάρχει, σαν θόρυβο στο βάθος, και επιστρέφουμε την προσοχή μας σε αυτό που κάνουμε, στη συζήτηση, στον δρόμο, στη δουλειά.

Να ξαναμπούμε στη ζωή. Τα μέρη και οι δραστηριότητες που αποφεύγουμε από φόβο είναι αυτά που χρειάζεται να ξαναβρούμε.

Η γνωστική-συμπεριφορική ψυχοθεραπεία δουλεύει με αυτούς τους μηχανισμούς, και οι πρώτες μελέτες της για τη διαταραχή αποπροσωποποίησης είναι ενθαρρυντικές (Hunter et al., 2005). Επειδή συχνά συνυπάρχει με άγχος, πανικό ή κατάθλιψη, δουλεύουμε και με αυτά.

Δείτε επίσης: Τι πρέπει να ξέρω για τις κρίσεις πανικού.

Πηγές

• Hunter, E. C. M., Baker, D., Phillips, M. L., Sierra, M., & David, A. S. (2005). Cognitive-behaviour therapy for depersonalisation disorder: An open study. Behaviour Research and Therapy, 43(9), 1121–1130.
• Hunter, E. C. M., Phillips, M. L., Chalder, T., Sierra, M., & David, A. S. (2003). Depersonalisation disorder: A cognitive-behavioural conceptualisation. Behaviour Research and Therapy, 41(12), 1451–1467.
• Hunter, E. C. M., Sierra, M., & David, A. S. (2004). The epidemiology of depersonalisation and derealisation: A systematic review. Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology, 39(1), 9–18.