Κοινωνικό άγχος ή ντροπαλότητα

Ποια είναι η διαφορά και τι συντηρεί το κοινωνικό άγχος

Η ντροπαλότητα είναι χαρακτηριστικό. Το κοινωνικό άγχος είναι διαταραχή. Από έξω μοιάζουν πολύ, και γι' αυτό πολλοί άνθρωποι με κοινωνικό άγχος ακούν για χρόνια ότι “απλώς είναι ντροπαλοί”.

Τι είναι η ντροπαλότητα;

Μια αμηχανία μπροστά σε καινούργιους ανθρώπους ή καταστάσεις. Ο ντροπαλός άνθρωπος θέλει λίγο χρόνο για να ζεσταθεί, και μετά συμμετέχει. Η ντροπαλότητα δεν τον εμποδίζει να ζήσει όπως θέλει.

Τι είναι το κοινωνικό άγχος;

Η διαταραχή κοινωνικού άγχους, ή κοινωνική φοβία, είναι έντονος και επίμονος φόβος ότι οι άλλοι θα μας κρίνουν αρνητικά: ότι θα φανούμε αγχωμένοι, βαρετοί, ανόητοι ή αδέξιοι. Για να μιλήσουμε για διαταραχή, ο φόβος κρατά τουλάχιστον έξι μήνες και δυσκολεύει τη δουλειά, τις σπουδές ή τις σχέσεις (American Psychiatric Association, 2022).

Δεν είναι σπάνιο. Σε έρευνες με περισσότερους από 142.000 ανθρώπους σε 28 χώρες, το 4% είχε διαταραχή κοινωνικού άγχους κάποια στιγμή στη ζωή του (Stein et al., 2017).

Ποια είναι η διαφορά;

• Η ένταση. Η ντροπαλότητα είναι αμηχανία. Το κοινωνικό άγχος είναι φόβος, συχνά με ταχυκαρδία, κοκκίνισμα, τρέμουλο ή κενό στο μυαλό.
• Η διάρκεια. Η ντροπαλότητα υποχωρεί μόλις γνωριστούμε. Το κοινωνικό άγχος αρχίζει μέρες πριν και συνεχίζεται μέρες μετά, καθώς ξαναπαίζουμε τι είπαμε.
• Η αποφυγή. Ο ντροπαλός πηγαίνει και δυσκολεύεται λίγο. Με το κοινωνικό άγχος αρχίζουμε να μην πηγαίνουμε.
• Το κόστος. Το κοινωνικό άγχος κοστίζει πράγματα που θέλουμε: μια δουλειά, μια σχέση, μια παρέα.

Τι συντηρεί το κοινωνικό άγχος;

Εδώ υπάρχει κάτι που δεν θα μαντεύαμε. Μέσα σε μια κοινωνική κατάσταση η προσοχή μας γυρίζει προς τα μέσα. Παρακολουθούμε τον εαυτό μας: πώς ακούγεται η φωνή μας, αν κοκκινίσαμε, τι θα πούμε μετά. Και βγάζουμε συμπέρασμα για το πώς φαινόμαστε από το πώς νιώθουμε. Αφού νιώθουμε χάλια, θα φαινόμαστε χάλια (Clark & Wells, 1995). Συνήθως το άγχος φαίνεται πολύ λιγότερο απ' όσο νομίζουμε.

Ύστερα έρχονται οι “συμπεριφορές ασφαλείας”, δηλαδή όσα κάνουμε για να μη φανεί το άγχος: προβάρουμε τις φράσεις μας, αποφεύγουμε το βλέμμα, κρατάμε το κινητό, μιλάμε λίγο. Μοιάζουν να μας προστατεύουν. Στην πράξη μάς κάνουν πιο απόμακρους, κρατούν την προσοχή πάνω μας, και δεν μας αφήνουν ποτέ να δούμε ότι θα τα καταφέρναμε και χωρίς αυτές.

Πώς αντιμετωπίζεται το κοινωνικό άγχος;

Στη γνωστική-συμπεριφορική ψυχοθεραπεία δουλεύουμε με αυτά ακριβώς τα σημεία. Στρέφουμε την προσοχή προς τα έξω, στον άνθρωπο απέναντι και στη συζήτηση. Δοκιμάζουμε κοινωνικές καταστάσεις χωρίς τις συμπεριφορές ασφαλείας και βλέπουμε τι συμβαίνει στ' αλήθεια. Και συγκρίνουμε την πρόβλεψή μας (“θα γελοιοποιηθώ”) με αυτό που έγινε.

Ο στόχος δεν είναι να γίνουμε το κέντρο της παρέας. Είναι να μπορούμε να κάνουμε αυτά που θέλουμε, ακόμη και με λίγο άγχος μαζί.

Πηγές

• American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.).
• Clark, D. M., & Wells, A. (1995). A cognitive model of social phobia. In R. G. Heimberg et al. (Eds.), Social phobia: Diagnosis, assessment, and treatment (pp. 69–93). Guilford Press.
• Stein, D. J., et al. (2017). The cross-national epidemiology of social anxiety disorder: Data from the World Mental Health Survey Initiative. BMC Medicine, 15, 143.