Μοναξιά

Γιατί νιώθουμε μόνοι ακόμη και ανάμεσα σε ανθρώπους

Μπορούμε να είμαστε μόνοι ένα ολόκληρο Σαββατοκύριακο και να περνάμε θαυμάσια. Και μπορούμε να καθόμαστε σε ένα τραπέζι με δέκα ανθρώπους και να νιώθουμε ότι δεν μας βλέπει κανείς. Η μοναξιά δεν έχει να κάνει με το πόσοι βρίσκονται γύρω μας.

Τι είναι η μοναξιά;

Η μοναξιά είναι η απόσταση ανάμεσα στις σχέσεις που έχουμε και στις σχέσεις που θα θέλαμε. Είναι υποκειμενική: δεν μετριέται με τον αριθμό των επαφών στο κινητό.

Το να είμαστε μόνοι είναι μια κατάσταση. Η μοναξιά είναι ένα συναίσθημα. Γι' αυτό υπάρχουν άνθρωποι με λίγους φίλους που δεν νιώθουν μόνοι, και άνθρωποι με γεμάτο πρόγραμμα που νιώθουν.

Γιατί πονάει η μοναξιά;

Ο ερευνητής John Cacioppo την παρομοίασε με την πείνα. Η πείνα είναι το σήμα ότι το σώμα χρειάζεται τροφή. Η μοναξιά είναι το σήμα ότι χρειαζόμαστε σύνδεση. Είναι δυσάρεστη επίτηδες, για να μας κινήσει προς τους άλλους (Cacioppo & Hawkley, 2009).

Το σήμα, λοιπόν, δεν είναι το πρόβλημα. Το πρόβλημα αρχίζει όταν μένει αναμμένο για πολύ καιρό.

Γιατί η μοναξιά συντηρείται;

Εδώ βρίσκεται το πιο απρόσμενο εύρημα. Θα περιμέναμε ότι ο άνθρωπος που νιώθει μόνος γίνεται πιο ανοιχτός προς τους άλλους. Συμβαίνει το αντίθετο.

Η παρατεταμένη μοναξιά βάζει το μυαλό σε επιφυλακή για κοινωνικές απειλές. Προσέχουμε περισσότερο τα σημάδια απόρριψης, θυμόμαστε πιο έντονα τις άσχημες στιγμές και διαβάζουμε τα ουδέτερα ως αρνητικά (Cacioppo & Hawkley, 2009). Ένα μήνυμα που δεν απαντήθηκε γίνεται “δεν με θέλει”. Ένα βλέμμα γίνεται κριτική.

Και τότε προστατευόμαστε. Δεν προτείνουμε εμείς τον καφέ. Απαντάμε πιο ψυχρά, φεύγουμε νωρίς. Οι άλλοι το εισπράττουν ως απόσταση και απομακρύνονται, και η πρόβλεψή μας επιβεβαιώνεται.

Η μοναξιά, δηλαδή, δεν συντηρείται επειδή λείπουν οι άνθρωποι. Συντηρείται από τον τρόπο που μας μαθαίνει να τους διαβάζουμε.

Επηρεάζει η μοναξιά την υγεία;

Ναι. Σε μια ανάλυση 70 μελετών, η μοναξιά συνδέθηκε με 26% μεγαλύτερη πιθανότητα θανάτου μέσα στα χρόνια της παρακολούθησης (Holt-Lunstad et al., 2015). Συνδέεται επίσης με την κατάθλιψη, το άγχος και τον κακό ύπνο.

Πρόκειται για σύνδεση. Οι μελέτες αυτές δεν αποδεικνύουν ότι η μοναξιά είναι η αιτία. Δείχνουν, όμως, ότι δεν είναι “απλώς ένα συναίσθημα”.

Τι βοηθά;

Η προφανής συμβουλή είναι “βγες, γνώρισε κόσμο”. Η έρευνα λέει κάτι πιο ενδιαφέρον. Μια ανάλυση των παρεμβάσεων για τη μοναξιά βρήκε ότι οι περισσότερες ευκαιρίες για επαφή βοηθούν λιγότερο απ' όσο η δουλειά με τις σκέψεις που κάνουμε για τις κοινωνικές καταστάσεις (Masi et al., 2011).

Αυτό ταιριάζει με τον μηχανισμό. Αν διαβάζουμε την απόρριψη παντού, περισσότερες συναντήσεις σημαίνουν περισσότερες “απορρίψεις”.

Στη γνωστική-συμπεριφορική ψυχοθεραπεία εξετάζουμε αυτές τις αναγνώσεις: τι άλλο μπορεί να σημαίνει το μήνυμα που δεν απαντήθηκε; Και δοκιμάζουμε μικρά πράγματα που η επιφυλακή μάς είχε κόψει: να προτείνουμε εμείς, να μείνουμε λίγο περισσότερο, να πούμε κάτι αληθινό για εμάς.

Μετρά η ποιότητα, όχι ο αριθμός. Ένας άνθρωπος που μας ξέρει πραγματικά κάνει περισσότερα από είκοσι γνωριμίες.

Πηγές

• Cacioppo, J. T., & Hawkley, L. C. (2009). Perceived social isolation and cognition. Trends in Cognitive Sciences, 13(10), 447–454.
• Holt-Lunstad, J., Smith, T. B., Baker, M., Harris, T., & Stephenson, D. (2015). Loneliness and social isolation as risk factors for mortality: A meta-analytic review. Perspectives on Psychological Science, 10(2), 227–237.
• Masi, C. M., Chen, H.-Y., Hawkley, L. C., & Cacioppo, J. T. (2011). A meta-analysis of interventions to reduce loneliness. Personality and Social Psychology Review, 15(3), 219–266.