Πένθος: τα 5 στάδια

Τι λέει πραγματικά η έρευνα για τα στάδια του πένθους

Άρνηση, θυμός, διαπραγμάτευση, κατάθλιψη, αποδοχή. Τα πέντε στάδια του πένθους είναι ίσως η πιο γνωστή ιδέα της ψυχολογίας. Και πολλοί άνθρωποι, μετά από μια απώλεια, αναρωτιούνται τι πάει στραβά μαζί τους, επειδή δεν τα περνούν με τη σειρά.

Από πού ήρθαν τα 5 στάδια;

Η ψυχίατρος Elisabeth Kübler-Ross τα περιέγραψε το 1969, στο βιβλίο της “On Death and Dying”. Το ενδιαφέρον είναι ότι δεν μελετούσε ανθρώπους που είχαν χάσει κάποιον. Μελετούσε ανθρώπους που πέθαιναν, και περιέγραφε πώς αντιμετώπιζαν τον δικό τους θάνατο. Αργότερα τα στάδια μεταφέρθηκαν στο πένθος, και από εκεί σε κάθε απώλεια, από τον χωρισμό ως την απόλυση.

Τι βρήκε η έρευνα για τα στάδια του πένθους;

Όταν ερευνητές παρακολούθησαν πάνω από διακόσιους ανθρώπους που είχαν χάσει κάποιον, από τον πρώτο μήνα ως τα δύο χρόνια, τα αποτελέσματα ήταν πιο ενδιαφέροντα από όσο θα περίμενε κανείς (Maciejewski et al., 2007).

Η δυσπιστία δεν ήταν η κυρίαρχη αντίδραση στην αρχή. Η αποδοχή ήταν η πιο συχνή αντίδραση από τον πρώτο κιόλας μήνα, και αυξανόταν σταθερά. Το πιο έντονο δύσκολο συναίσθημα δεν ήταν ο θυμός ή η κατάθλιψη. Ήταν η λαχτάρα, η νοσταλγία για τον άνθρωπο που λείπει.

Για να είμαστε δίκαιοι: όταν οι ερευνητές κοίταξαν πότε κορυφωνόταν το κάθε συναίσθημα, οι κορυφώσεις έπεφταν με μια σειρά που θύμιζε τα στάδια. Αυτό, όμως, είναι πολύ διαφορετικό από το να περνάμε από το ένα στάδιο στο άλλο. Τα συναισθήματα υπήρχαν όλα μαζί, ανεβοκατέβαιναν, και η αποδοχή ήταν παρούσα από την αρχή.

Ποιος είναι ο πιο συχνός τρόπος να πενθούμε;

Αυτό είναι ίσως το πιο απρόσμενο. Σε μια μελέτη που ξεκίνησε χρόνια πριν από τον θάνατο του συζύγου και συνέχισε ενάμιση χρόνο μετά, το πιο συχνό μοτίβο δεν ήταν το “κλασικό” πένθος με μια μακριά, βαθιά πτώση. Ήταν η ανθεκτικότητα: άνθρωποι που λυπήθηκαν, που τους έλειψε ο άνθρωπός τους, αλλά συνέχισαν να λειτουργούν χωρίς μεγάλη διαταραχή στη ζωή τους (Bonanno et al., 2002).

Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν αγαπούσαν. Σημαίνει ότι το πένθος έχει πολλές μορφές, και η ανθεκτικότητα είναι μία από αυτές, και μάλιστα η πιο συχνή.

Γιατί τα στάδια μπορεί να βλάπτουν;

Επειδή γίνονται κανόνας. “Δεν έχεις θυμώσει ακόμη, άρα δεν το έχεις επεξεργαστεί.” “Είσαι στην άρνηση.” “Δεν έχεις φτάσει στην αποδοχή.” Ερευνητές του πένθους έχουν προειδοποιήσει τους επαγγελματίες υγείας ακριβώς γι’ αυτό: η θεωρία των σταδίων δεν έχει σταθερή ερευνητική βάση, και όταν χρησιμοποιείται σαν οδηγός που πρέπει να ακολουθήσουμε, μπορεί να κάνει τους ανθρώπους να νιώθουν ότι πενθούν λάθος (Stroebe et al., 2017).

Πότε το πένθος χρειάζεται βοήθεια;

Δεν υπάρχει σωστή διάρκεια για το πένθος, και η λύπη μπορεί να επιστρέφει για χρόνια, σε επετείους, σε τραγούδια, σε μια μυρωδιά. Αυτό είναι φυσιολογικό.

Βοήθεια χρειάζεται όταν, πολύ καιρό μετά την απώλεια, η λαχτάρα και ο πόνος εξακολουθούν να γεμίζουν σχεδόν κάθε μέρα και η ζωή έχει σταματήσει εκεί. Τα διαγνωστικά εγχειρίδια το ονομάζουν πια διαταραχή παρατεταμένου πένθους, και αντιμετωπίζεται με ψυχοθεραπεία.

Μέχρι τότε, η έρευνα μάς ελευθερώνει από κάτι: δεν χρειάζεται να περάσουμε πέντε στάδια. Χρειάζεται να πενθήσουμε με τον δικό μας τρόπο.

Πηγές

• Bonanno, G. A., Wortman, C. B., Lehman, D. R., Tweed, R. G., Haring, M., Sonnega, J., et al. (2002). Resilience to loss and chronic grief: A prospective study from preloss to 18-months postloss. Journal of Personality and Social Psychology, 83(5), 1150–1164.
• Kübler-Ross, E. (1969). On death and dying. Macmillan.
• Maciejewski, P. K., Zhang, B., Block, S. D., & Prigerson, H. G. (2007). An empirical examination of the stage theory of grief. JAMA, 297(7), 716–723.
• Stroebe, M., Schut, H., & Boerner, K. (2017). Cautioning health-care professionals: Bereaved persons are misguided through the stages of grief. OMEGA: Journal of Death and Dying, 74(4), 455–473.