Τι είναι η γνωστική-συμπεριφορική ψυχοθεραπεία;
Πώς δουλεύει η CBT, σε τι βοηθά και πόσο διαρκεί
Η γνωστική-συμπεριφορική ψυχοθεραπεία είναι η πιο μελετημένη μορφή ψυχοθεραπείας (David et al., 2018). Θα τη συναντήσουμε και ως γνωσιακή-συμπεριφοριστική, ή με τα αγγλικά αρχικά CBT, από το cognitive behavioral therapy.
Στηρίζεται σε μια απλή ιδέα: αυτό που σκεφτόμαστε, αυτό που κάνουμε και το πώς αισθανόμαστε επηρεάζουν το ένα το άλλο. Αν αλλάξει ένα από τα τρία, αλλάζουν και τα υπόλοιπα. Γίνεται ατομικά ή σε ομάδες, και η ατομική είναι η πιο συνηθισμένη.
Για ποια προβλήματα χρησιμοποιείται η CBT;
- άγχος και κρίσεις πανικού
- κατάθλιψη
- κοινωνικό άγχος
- αγοραφοβία
- ψυχαναγκαστική-καταναγκαστική διαταραχή (OCD)
- διαταραχή μετατραυματικού στρες (PTSD)
- διαταραχές πρόσληψης τροφής
- κατάχρηση ουσιών και αλκοόλ
- τριχοτιλλομανία, δερματιλλομανία και άλλες επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές με επίκεντρο το σώμα
- σεξουαλικές διαταραχές
- θέματα σχέσεων
- διαχείριση θυμού
- αναβλητικότητα
- χαμηλή αυτοεκτίμηση
- τελειοθηρία
Η τεκμηρίωση δεν είναι ίδια για όλα. Μια ανασκόπηση 269 μετα-αναλύσεων βρήκε την πιο ισχυρή στις αγχώδεις διαταραχές (Hofmann et al., 2012). Στην κατάθλιψη, η γνωστική-συμπεριφορική ψυχοθεραπεία είναι βραχυπρόθεσμα το ίδιο αποτελεσματική με τα αντικαταθλιπτικά (Cuijpers et al., 2023).
Πώς είναι μια συνεδρία CBT;
Πολλοί την περιγράφουν ως συνδυασμό θεραπείας και μαθήματος: πιο πρακτική απ' όσο περίμεναν, και με περισσότερη δουλειά.
Είναι συνεργατική. Θεραπευτής και θεραπευόμενος δουλεύουν ως ομάδα. Συμφωνούν τι χρειάζεται να αλλάξει, αν ο στόχος είναι ρεαλιστικός και πώς θα φτάσουν εκεί.
Εστιάζει στο παρόν. Ασχολείται με τα προβλήματα που υπάρχουν σήμερα και με αλλαγές που μπορούν να γίνουν τώρα. Συνήθως δεν χρειάζεται εκτεταμένη συζήτηση για την παιδική ηλικία.
Λύνει προβλήματα. Αν ο στόχος είναι να μειωθεί η κατάθλιψη, ένα μέρος της συνεδρίας μπορεί να αφιερωθεί στο ποιες δραστηριότητες μας έδιναν ευχαρίστηση και τι μας εμποδίζει να τις βάλουμε στο πρόγραμμα της εβδομάδας.
Εξετάζει τις σκέψεις. Οι σκέψεις επηρεάζουν πολύ τη διάθεση και το άγχος μας. Στη θεραπεία μαθαίνουμε να τις προσέχουμε και να βλέπουμε μια κατάσταση και με άλλους τρόπους.
Διδάσκει δεξιότητες. Κάποιος με δυσκολίες στις σχέσεις μαθαίνει να αντέχει το ότι πληγώθηκε. Κάποιος με ανεξέλεγκτη ανησυχία μαθαίνει να μιλά διαφορετικά στον εαυτό του την ώρα του άγχους. Κάποιος με κατάθλιψη μαθαίνει να ξεκινά κάτι πριν του έρθει η όρεξη.
Γιατί η δουλειά γίνεται ανάμεσα στις συνεδρίες;
Αυτό ξαφνιάζει τους περισσότερους: η θεραπεία δεν γίνεται κυρίως μέσα στη συνεδρία. Γίνεται τις υπόλοιπες έξι μέρες της εβδομάδας, με όσα δοκιμάζουμε στην πράξη.
Μοιάζει με τη γυμναστική. Αν απλώς μιλάμε γι' αυτήν μία φορά την εβδομάδα, δεν θα αλλάξει τίποτα. Αν την κάνουμε, αλλάζει.
Οι μελέτες που συγκρίνουν θεραπεία με και χωρίς δουλειά ανάμεσα στις συνεδρίες βρίσκουν καλύτερα αποτελέσματα εκεί όπου υπάρχει (Kazantzis et al., 2010).
Πόσο διαρκεί η γνωστική-συμπεριφορική ψυχοθεραπεία;
Είναι συχνά βραχυπρόθεσμη. Οι περισσότερες τυποποιημένες θεραπείες διαρκούν 10 έως 20 συνεδρίες, δηλαδή λίγους μήνες με μία συνεδρία την εβδομάδα.
Η διάρκεια εξαρτάται από το πρόβλημα, από τη σοβαρότητά του, από τη συνεργασία με τον θεραπευτή και από το αν γίνεται η δουλειά που έχει συμφωνηθεί.
Πηγές
- Cuijpers, P., et al. (2023). Cognitive behavior therapy vs. control conditions, other psychotherapies, pharmacotherapies and combined treatment for depression: a comprehensive meta-analysis including 409 trials with 52,702 patients. World Psychiatry, 22(1), 105–115.
- David, D., Cristea, I., & Hofmann, S. G. (2018). Why cognitive behavioral therapy is the current gold standard of psychotherapy. Frontiers in Psychiatry, 9, 4.
- Hofmann, S. G., et al. (2012). The efficacy of cognitive behavioral therapy: A review of meta-analyses. Cognitive Therapy and Research, 36(5), 427–440.
- Kazantzis, N., Whittington, C., & Dattilio, F. (2010). Meta-analysis of homework effects in cognitive and behavioral therapy: A replication and extension. Clinical Psychology: Science and Practice, 17(2), 144–156.