Αγοραφοβία

Ο φόβος δεν είναι για τους ανοιχτούς χώρους

Στην αρχή αποφεύγουμε μόνο το μετρό. Μετά τα μεγάλα σούπερ μάρκετ. Μετά τις ουρές, τους κινηματογράφους, τα ταξίδια. Ο κύκλος μικραίνει χωρίς να το καταλάβουμε, και κάποια στιγμή ο κόσμος μας χωρά σε λίγα τετράγωνα γύρω από το σπίτι.

Τι σημαίνει αγοραφοβία;

Η λέξη είναι ελληνική, από την αγορά, και παραπλανητική. Η αγοραφοβία δεν είναι φόβος των ανοιχτών χώρων ούτε της αγοράς. Είναι ο φόβος να βρεθούμε σε μέρη ή καταστάσεις από όπου θα ήταν δύσκολο να φύγουμε ή να πάρουμε βοήθεια, αν μας συμβεί κάτι: μια κρίση πανικού, μια λιποθυμία, μια ζάλη, μια ανάγκη για τουαλέτα.

Τα διαγνωστικά εγχειρίδια περιγράφουν πέντε ομάδες καταστάσεων: τα μέσα μεταφοράς, τους ανοιχτούς χώρους όπως οι γέφυρες και οι πλατείες, τους κλειστούς χώρους όπως τα καταστήματα και οι αίθουσες, τις ουρές και τα πλήθη, και το να είμαστε έξω από το σπίτι μόνοι.

Ποια είναι τα συμπτώματα της αγοραφοβίας;

• έντονο άγχος σε ή πριν από τέτοιες καταστάσεις,
• αποφυγή τους, ή υπομονή με μεγάλη δυσφορία,
• ανάγκη να έχουμε μαζί κάποιον “ασφαλή” άνθρωπο,
• έλεγχος για εξόδους, τουαλέτες, θέσεις κοντά στην πόρτα,
• ένας κύκλος δραστηριοτήτων που στενεύει με τον καιρό.

Η αγοραφοβία είναι το ίδιο με τις κρίσεις πανικού;

Πολύ συχνά πάνε μαζί: μετά από μερικές κρίσεις πανικού, αρχίζουμε να αποφεύγουμε τα μέρη όπου μας έπιασαν. Για χρόνια, γι’ αυτό, η αγοραφοβία θεωρούνταν απλώς επιπλοκή της διαταραχής πανικού.

Η έρευνα, όμως, έδειξε ότι η αγοραφοβία μπορεί να υπάρχει και χωρίς κρίσεις πανικού, και ότι αξίζει να θεωρείται ξεχωριστή διαταραχή (Wittchen et al., 2010). Από το 2013 τα διαγνωστικά εγχειρίδια την καταγράφουν έτσι. Σε μια παγκόσμια έρευνα με πάνω από εκατόν τριάντα έξι χιλιάδες ενήλικες σε 27 χώρες, περίπου 1,5% είχαν αγοραφοβία κάποια στιγμή στη ζωή τους (Roest et al., 2019).

Γιατί η αγοραφοβία μεγαλώνει;

Επειδή κάθε αποφυγή λειτουργεί. Αποφεύγουμε το σούπερ μάρκετ, και δεν παθαίνουμε τίποτα. Ο εγκέφαλος συμπεραίνει ότι γλιτώσαμε επειδή το αποφύγαμε. Την επόμενη φορά ο φόβος απλώνεται σε κάτι λίγο πιο κοντά. Και ο “ασφαλής” άνθρωπος που μας συνοδεύει, όσο κι αν βοηθά, κρατά την ιδέα ότι μόνοι μας δεν θα τα καταφέρναμε.

Πώς αντιμετωπίζεται η αγοραφοβία;

Η γνωστική-συμπεριφορική ψυχοθεραπεία είναι η θεραπεία με την καλύτερη τεκμηρίωση. Η βάση της είναι η σταδιακή έκθεση: επιστρέφουμε βήμα βήμα στα μέρη που αποφεύγουμε, χωρίς τις προφυλάξεις που κρατούν τον φόβο. Αν υπάρχουν κρίσεις πανικού, δουλεύουμε και με τον φόβο των σωματικών αισθήσεων.

Για ανθρώπους που δυσκολεύονται πολύ να βγουν, οι διαδικτυακές συνεδρίες είναι ένας πρακτικός τρόπος να ξεκινήσει η θεραπεία από το σπίτι. Ο στόχος, όμως, είναι πάντα ο ίδιος: να ξανανοίξει ο κύκλος προς τα έξω.

Δείτε επίσης: Τι πρέπει να ξέρω για τις κρίσεις πανικού και Πώς να ξεπεράσω τις φοβίες μου.

Πηγές

• Roest, A. M., de Vries, Y. A., Lim, C. C. W., Wittchen, H.-U., Stein, D. J., Adamowski, T., et al. (2019). A comparison of DSM-5 and DSM-IV agoraphobia in the World Mental Health Surveys. Depression and Anxiety, 36(6), 499–510.
• Wittchen, H.-U., Gloster, A. T., Beesdo-Baum, K., Fava, G. A., & Craske, M. G. (2010). Agoraphobia: A review of the diagnostic classificatory position and criteria. Depression and Anxiety, 27(2), 113–133.