Δεν έχω όρεξη για τίποτα

Γιατί η όρεξη έρχεται μετά την κίνηση, όχι πριν

Ο καναπές, το κινητό, και η αίσθηση ότι τίποτα δεν αξίζει τον κόπο. Οι φίλοι στέλνουν για έξοδο και βρίσκουμε δικαιολογία. Το χόμπι που αγαπούσαμε μένει στη ντουλάπα. Λέμε “θα το κάνω όταν έχω όρεξη”. Και η όρεξη δεν έρχεται.

Γιατί δεν έχω όρεξη για τίποτα;

Οι αιτίες μπορεί να είναι πολλές: κούραση, ένα σώμα που δεν είναι καλά, μια περίοδος με πολλή πίεση, ένας χωρισμός, μια δουλειά που μας έχει στραγγίξει. Μερικές φορές περνά μόνη της σε λίγες μέρες.

Όταν, όμως, κρατά εβδομάδες, όταν αφορά σχεδόν τα πάντα και έρχεται μαζί με πεσμένη διάθεση, αλλαγές στον ύπνο και στο φαγητό ή μια αίσθηση κενού, μπορεί να είναι σημάδι κατάθλιψης. Η απώλεια ενδιαφέροντος και ευχαρίστησης είναι ένα από τα δύο βασικά συμπτώματά της.

Τι είναι η ανηδονία;

Ανηδονία είναι η μειωμένη ικανότητα να νιώθουμε ευχαρίστηση. Η έρευνα, όμως, δείχνει ότι η ανηδονία δεν είναι μόνο “δεν μου αρέσει τίποτα”. Είναι και “δεν θέλω τίποτα”: λιγότερη προσμονή, λιγότερη διάθεση να προσπαθήσουμε για κάτι ευχάριστο (Treadway & Zald, 2011).

Πολλοί άνθρωποι με κατάθλιψη, όταν τελικά βρεθούν σε μια παρέα ή σε μια βόλτα, το απολαμβάνουν περισσότερο από όσο περίμεναν. Το δύσκολο κομμάτι δεν ήταν η απόλαυση. Ήταν το να ξεκινήσουν.

Γιατί το “όταν έχω όρεξη” δεν δουλεύει;

Επειδή περιμένουμε κάτι που έρχεται από την ίδια τη δράση.

Όσο λιγότερα κάνουμε, τόσο λιγότερες ευχάριστες εμπειρίες έχουμε, τόσο πιο πεσμένη γίνεται η διάθεση, και τόσο λιγότερη όρεξη έχουμε να κάνουμε κάτι. Ο κύκλος αυτός είναι ένας από τους βασικούς μηχανισμούς που κρατούν την κατάθλιψη.

Η ενεργοποίηση συμπεριφοράς, μια μορφή γνωστικής-συμπεριφορικής ψυχοθεραπείας, δουλεύει ακριβώς εδώ. Δεν περιμένουμε να έρθει η όρεξη για να κινηθούμε. Κινούμαστε, με μικρά, σχεδιασμένα βήματα, και η όρεξη ακολουθεί. Σε ανασκόπηση μελετών η προσέγγιση αυτή βρέθηκε αποτελεσματική για την κατάθλιψη (Cuijpers et al., 2007). Σε μια μεγάλη τυχαιοποιημένη μελέτη, στους ανθρώπους με πιο σοβαρή κατάθλιψη, η ενεργοποίηση συμπεριφοράς είχε αποτελέσματα αντίστοιχα με των αντικαταθλιπτικών (Dimidjian et al., 2006).

Πώς ξεκινάμε όταν δεν έχουμε όρεξη για τίποτα;

Μικρότερα από όσο νομίζουμε. Όχι “θα πάω γυμναστήριο”. “Θα βγω στο μπαλκόνι πέντε λεπτά.” Όχι “θα καθαρίσω το σπίτι”. “Θα πλύνω τα πιάτα.” Το βήμα πρέπει να είναι τόσο μικρό που να γίνεται ακόμη και χωρίς όρεξη.

Με πρόγραμμα, όχι με διάθεση. Γράφουμε από πριν τι θα κάνουμε και πότε. Η διάθεση δεν ψηφίζει.

Να προσέξουμε μετά. Πώς νιώσαμε μετά τη βόλτα, σε σχέση με πριν; Συνήθως λίγο καλύτερα. Αυτή η μικρή διαφορά είναι το καύσιμο για το επόμενο βήμα.

Πράγματα που μετρούν για εμάς. Όχι μόνο ευχάριστα, αλλά και πράγματα που έχουν νόημα: ένα τηλέφωνο σε κάποιον που αγαπάμε, μια δουλειά που αναβάλλουμε, κάτι που μας κάνει να νιώθουμε ικανοί.

Πότε χρειάζεται βοήθεια;

Αν η έλλειψη όρεξης κρατά πάνω από δύο εβδομάδες, αν επηρεάζει τη δουλειά, τις σχέσεις ή τη φροντίδα του εαυτού μας, ή αν υπάρχουν σκέψεις ότι η ζωή δεν αξίζει, χρειάζεται να μιλήσουμε με έναν επαγγελματία. Αν υπάρχουν σκέψεις αυτοκτονίας, η Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία 1018 απαντά όλο το εικοσιτετράωρο.

Δείτε επίσης: Μήπως υποφέρω από κατάθλιψη; και Γιατί νιώθω συνέχεια κουρασμένος;

Πηγές

• Cuijpers, P., van Straten, A., & Warmerdam, L. (2007). Behavioral activation treatments of depression: A meta-analysis. Clinical Psychology Review, 27(3), 318–326.
• Dimidjian, S., Hollon, S. D., Dobson, K. S., Schmaling, K. B., Kohlenberg, R. J., Addis, M. E., et al. (2006). Randomized trial of behavioral activation, cognitive therapy, and antidepressant medication in the acute treatment of adults with major depression. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 74(4), 658–670.
• Treadway, M. T., & Zald, D. H. (2011). Reconsidering anhedonia in depression: Lessons from translational neuroscience. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 35(3), 537–555.