Εποχική κατάθλιψη

Γιατί το φθινόπωρο πέφτει η διάθεση και τι κράτησε περισσότερο από τη θεραπεία με φως

Αλλάζει η ώρα, σκοτεινιάζει στις πέντε, και κάτι μέσα μας σβήνει μαζί με το φως. Κοιμόμαστε περισσότερο και ξυπνάμε κουρασμένοι, θέλουμε συνέχεια υδατάνθρακες, δεν θέλουμε να δούμε κανέναν. Και κάθε χρόνο, κάπου τον Μάρτιο, όλα αυτά περνούν.

Τι είναι η εποχική κατάθλιψη;

Είναι κατάθλιψη που επανέρχεται την ίδια εποχή κάθε χρόνο και υποχωρεί όταν η εποχή αλλάζει. Τα διαγνωστικά εγχειρίδια δεν τη θεωρούν ξεχωριστή διαταραχή, αλλά μια μορφή κατάθλιψης “με εποχικό μοτίβο”. Πιο συχνή είναι η χειμερινή μορφή, που ξεκινά το φθινόπωρο.

Δεν είναι το ίδιο με τη μελαγχολία των πρώτων κρύων. Η εποχική κατάθλιψη είναι κατάθλιψη: επηρεάζει τη δουλειά, τις σχέσεις, τη ζωή, και κρατά μήνες.

Ποια είναι τα συμπτώματα της εποχικής κατάθλιψης;

Στη χειμερινή μορφή, εκτός από την πεσμένη διάθεση και την απώλεια ενδιαφέροντος:

• περισσότερος ύπνος και δυσκολία να ξυπνήσουμε,
• έντονη κούραση και βάρος στο σώμα,
• λαχτάρα για γλυκά και υδατάνθρακες, αύξηση βάρους,
• απόσυρση από τους άλλους, η αίσθηση ότι θέλουμε να “πέσουμε σε χειμερία νάρκη”.

Υπάρχει και καλοκαιρινή μορφή, πιο σπάνια, που συχνά φέρνει το αντίθετο: αϋπνία, λιγότερη όρεξη για φαγητό, ανησυχία.

Υπάρχει εποχική κατάθλιψη στην Ελλάδα;

Η κοινή ιδέα είναι απλή: όσο πιο βόρεια, τόσο λιγότερο φως, τόσο περισσότερη εποχική κατάθλιψη. Η έρευνα δείχνει ότι τα πράγματα είναι πιο σύνθετα. Σε μια ανασκόπηση, η εποχική κατάθλιψη ήταν περίπου διπλάσια στη Βόρεια Αμερική από ό,τι στην Ευρώπη, και συνολικά η σχέση της με το γεωγραφικό πλάτος δεν ήταν σημαντική. Οι ερευνητές κατέληξαν ότι το κλίμα, η γενετική ευαλωτότητα και το κοινωνικό πλαίσιο παίζουν μεγαλύτερο ρόλο από το πόσο βόρεια ζούμε (Mersch et al., 1999).

Άρα ο ήλιος της Ελλάδας δεν μας “προστατεύει” αυτόματα. Και η εποχική κατάθλιψη δεν είναι μόνο θέμα φωτός.

Πώς αντιμετωπίζεται η εποχική κατάθλιψη;

Η θεραπεία με φως, με ειδική λάμπα έντονου φωτός το πρωί, είναι μια καθιερωμένη θεραπεία και καλό είναι να γίνεται με καθοδήγηση γιατρού.

Το πιο απρόσμενο εύρημα, όμως, έρχεται από μια μεγάλη μελέτη που σύγκρινε τη θεραπεία με φως με μια γνωστική-συμπεριφορική ψυχοθεραπεία ειδικά για την εποχική κατάθλιψη. Τον πρώτο χειμώνα μετά τη θεραπεία, οι δύο είχαν ίδια αποτελέσματα. Τον δεύτερο χειμώνα, όμως, η κατάθλιψη επέστρεψε στο 27% όσων είχαν κάνει ψυχοθεραπεία, έναντι 46% όσων είχαν κάνει θεραπεία με φως (Rohan et al., 2016).

Η εξήγηση είναι λογική. Η λάμπα βοηθά όσο τη χρησιμοποιούμε. Η ψυχοθεραπεία αφήνει εργαλεία που μένουν: πώς οργανώνουμε τις μέρες του χειμώνα ώστε να μη σβήνουν, πώς δουλεύουμε με σκέψεις όπως “θα είναι πάλι απαίσια”, πώς δεν αφήνουμε το σκοτάδι να αποφασίζει τι θα κάνουμε.

Τι βοηθά από τώρα;

Φως της ημέρας, ειδικά το πρωί. Σταθερό ωράριο ύπνου, ακόμη κι αν το σώμα ζητά περισσότερο. Δραστηριότητες και άνθρωποι στο πρόγραμμα, σχεδιασμένα από πριν, γιατί ο χειμώνας δεν θα μας δώσει την όρεξη. Και αν το μοτίβο επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο, να το δουλέψουμε πριν από τον επόμενο χειμώνα, όχι μέσα σε αυτόν.

Δείτε επίσης: Μήπως υποφέρω από κατάθλιψη; και Δεν έχω όρεξη για τίποτα.

Πηγές

• Mersch, P. P. A., Middendorp, H. M., Bouhuys, A. L., Beersma, D. G. M., & van den Hoofdakker, R. H. (1999). Seasonal affective disorder and latitude: A review of the literature. Journal of Affective Disorders, 53(1), 35–48.
• Rohan, K. J., Meyerhoff, J., Ho, S.-Y., Evans, M., Postolache, T. T., & Vacek, P. M. (2016). Outcomes one and two winters following cognitive-behavioral therapy or light therapy for seasonal affective disorder. American Journal of Psychiatry, 173(3), 244–251.