Αυτισμός σε ενήλικες

Γιατί τόσοι άνθρωποι, και ειδικά γυναίκες, μαθαίνουν μετά τα τριάντα

Πάντα νιώθαμε λίγο “εκτός”. Τα κοινωνικά πράγματα, που οι άλλοι φαίνεται να τα κάνουν αυτόματα, για εμάς ήταν δουλειά: να ξέρουμε πότε να γελάσουμε, πόση ώρα να κοιτάμε στα μάτια, τι να πούμε μετά. Μετά από μια παρέα χρειαζόμαστε μια μέρα για να συνέλθουμε. Και κάποια στιγμή, στα τριάντα ή στα σαράντα, διαβάζουμε κάτι για τον αυτισμό σε ενήλικες και αναγνωρίζουμε τη ζωή μας.

Τι είναι ο αυτισμός;

Η διαταραχή του φάσματος του αυτισμού είναι μια νευροαναπτυξιακή κατάσταση: υπάρχει από την παιδική ηλικία και επηρεάζει την κοινωνική επικοινωνία, την αισθητηριακή εμπειρία και την ανάγκη για προβλεψιμότητα. Λέγεται “φάσμα” επειδή εκφράζεται πολύ διαφορετικά από άνθρωπο σε άνθρωπο.

Η φράση “λειτουργικός αυτισμός”, που ψάχνουν πολλοί, δεν είναι επίσημος όρος. Συνήθως περιγράφει ανθρώπους χωρίς διανοητική δυσκολία, που λειτουργούν σε δουλειά και σπουδές, συχνά με πολύ μεγάλο κόστος που δεν φαίνεται.

Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του αυτισμού σε ενήλικες;

• οι κοινωνικοί κανόνες χρειάζονται σκέψη, δεν βγαίνουν αυθόρμητα,
• κούραση μετά από κοινωνικές συναναστροφές,
• δυσκολία με τα υπονοούμενα, την ειρωνεία, τη “γλώσσα του σώματος”,
• έντονη ευαισθησία σε ήχους, φως, υφές ή μυρωδιές,
• ανάγκη για ρουτίνα, και άγχος όταν αλλάζουν τα σχέδια ξαφνικά,
• πολύ βαθιά, έντονα ενδιαφέροντα,
• επαναλαμβανόμενες κινήσεις που ηρεμούν, όπως το κούνημα ενός ποδιού ή το παίξιμο με κάποιο αντικείμενο.

Τι είναι η “μάσκα” στον αυτισμό;

Πολλοί αυτιστικοί ενήλικες μαθαίνουν να κρύβουν τα χαρακτηριστικά τους για να ταιριάξουν. Μελετούν πώς μιλούν οι άλλοι, ετοιμάζουν σενάρια για συζητήσεις, αναγκάζουν τον εαυτό τους να κοιτάζει στα μάτια, καταπιέζουν κινήσεις που τους ηρεμούν. Η έρευνα το λέει “καμουφλάρισμα”.

Σε μια μελέτη με ενενήντα δύο αυτιστικούς ενήλικες, οι συμμετέχοντες περιέγραψαν ότι το καμουφλάρισμα τους βοηθούσε να ταιριάξουν και να κάνουν σχέσεις, αλλά είχε μεγάλο κόστος: εξάντληση, και μια αίσθηση ότι δεν ξέρουν πια ποιοι είναι (Hull et al., 2017).

Γιατί ο αυτισμός στις γυναίκες διαγιγνώσκεται αργά;

Για δεκαετίες ο αυτισμός θεωρούνταν κυρίως “ανδρικός”, με αναλογία τέσσερα αγόρια για κάθε κορίτσι. Μια ανασκόπηση 54 μελετών βρήκε ότι η πραγματική αναλογία είναι πιο κοντά στο τρία προς ένα, και ότι πολλά κορίτσια που πληρούν τα κριτήρια δεν διαγιγνώσκονται ποτέ (Loomes et al., 2017).

Ένας λόγος είναι ότι τα κορίτσια και οι γυναίκες συχνά καμουφλάρουν περισσότερο, και τα ενδιαφέροντά τους μοιάζουν πιο “αναμενόμενα”. Έτσι πολλές γυναίκες περνούν χρόνια με διαγνώσεις άγχους, κατάθλιψης ή διατροφικών διαταραχών, πριν κάποιος δει τι βρίσκεται από κάτω. Οι ερευνητές μιλούν για μια “χαμένη γενιά” ενηλίκων που δεν διαγνώστηκαν ποτέ ως παιδιά (Lai & Baron-Cohen, 2015).

Πώς γίνεται η διάγνωση σε ενήλικες;

Τα τεστ στο ίντερνετ μπορεί να είναι αφορμή, αλλά δεν είναι διάγνωση. Η αξιολόγηση γίνεται από ειδικούς με εμπειρία στον αυτισμό ενηλίκων, με συνέντευξη, ιστορικό από την παιδική ηλικία και ειδικά εργαλεία.

Πώς βοηθά η ψυχοθεραπεία;

Ο αυτισμός δεν είναι κάτι που “θεραπεύεται”. Είναι ένας διαφορετικός τρόπος να λειτουργεί ο εγκέφαλος. Η ψυχοθεραπεία, όμως, μπορεί να βοηθήσει πολύ σε ό,τι συχνά τον συνοδεύει: άγχος, κατάθλιψη, εξουθένωση από το καμουφλάρισμα, δυσκολίες στις σχέσεις. Και, μετά από μια διάγνωση, στο να ξαναδούμε την ιστορία μας με άλλα μάτια, χωρίς το “κάτι δεν πάει καλά με εμένα”.

Δείτε επίσης: ADHD (ΔΕΠΥ) σε ενήλικες και Κοινωνικό άγχος ή ντροπαλότητα.

Πηγές

• Hull, L., Petrides, K. V., Allison, C., Smith, P., Baron-Cohen, S., Lai, M.-C., & Mandy, W. (2017). “Putting on my best normal”: Social camouflaging in adults with autism spectrum conditions. Journal of Autism and Developmental Disorders, 47(8), 2519–2534.
• Lai, M.-C., & Baron-Cohen, S. (2015). Identifying the lost generation of adults with autism spectrum conditions. The Lancet Psychiatry, 2(11), 1013–1027.
• Loomes, R., Hull, L., & Mandy, W. P. L. (2017). What is the male-to-female ratio in autism spectrum disorder? A systematic review and meta-analysis. Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, 56(6), 466–474.