Άγχος υγείας (υποχονδρίαση)

Γιατί η αναζήτηση στο Google μάς ησυχάζει για λίγο και μας αγχώνει για πολύ

Ένας πόνος στο πλευρό. Τον ψάχνουμε. Τα πρώτα αποτελέσματα λένε “μυϊκός”. Το πέμπτο λέει κάτι τρομακτικό, και από εκεί και πέρα δεν διαβάζουμε τίποτε άλλο. Ίσως φτάσατε σε αυτό το άρθρο ακριβώς έτσι.

Τι είναι το άγχος υγείας;

Είναι ο επίμονος φόβος ότι έχουμε, ή ότι θα πάθουμε, μια σοβαρή ασθένεια, που μένει παρά τις καλές εξετάσεις και τις διαβεβαιώσεις των γιατρών. Παλαιότερα λεγόταν υποχονδρίαση. Σήμερα τα διαγνωστικά εγχειρίδια προτιμούν τον όρο άγχος για ασθένεια, γιατί ο παλιός είχε γίνει κοροϊδία.

Δεν πρόκειται για φαντασία ή για υπερβολή. Ο φόβος είναι πραγματικός, και συχνά εξαντλητικός.

Ποια είναι τα συμπτώματα του άγχους υγείας;

• συνεχής παρακολούθηση του σώματος για σημάδια,
• κάθε αίσθηση, ένας σπασμός ή μια ελιά, διαβάζεται ως πιθανή ασθένεια,
• συχνό ψάξιμο συμπτωμάτων στο ίντερνετ,
• επισκέψεις σε γιατρούς ή εξετάσεις που ησυχάζουν μόνο για λίγο,
• συχνές ερωτήσεις σε φίλους και συγγενείς “είναι κάτι αυτό;”,
• ή, το αντίθετο, αποφυγή γιατρών και εξετάσεων από φόβο για το αποτέλεσμα,
• σωματικά συμπτώματα άγχους, που με τη σειρά τους μοιάζουν με ασθένεια.

Γιατί το Google κάνει το άγχος υγείας χειρότερο;

Ο όρος υπάρχει ήδη: κυβερνοχονδρίαση. Είναι η επαναλαμβανόμενη αναζήτηση πληροφοριών υγείας στο ίντερνετ, που αντί να μας ησυχάσει μας αγχώνει περισσότερο.

Σε ανασκόπηση είκοσι μελετών με πάνω από επτά χιλιάδες ανθρώπους, το άγχος υγείας συνδέθηκε με το ψάξιμο πληροφοριών υγείας στο ίντερνετ, και πολύ ισχυρότερα με την κυβερνοχονδρίαση, την αναζήτηση που αγχώνει αντί να ησυχάζει (McMullan et al., 2019). Οι ερευνητές περιγράφουν το ψάξιμο αυτό ως συμπεριφορά ασφαλείας: κάτι που κάνουμε για να ησυχάσουμε και που, ακριβώς επειδή μας ησυχάζει για λίγο, κρατά ζωντανό τον φόβο (Schenkel et al., 2021).

Ο μηχανισμός είναι απλός. Κάθε φορά που ψάχνουμε και ησυχάζουμε, το μυαλό μαθαίνει ότι η ησυχία ήρθε από τον έλεγχο. Την επόμενη φορά, η αβεβαιότητα αντέχεται ακόμη λιγότερο, και ο έλεγχος γίνεται πιο συχνός.

Γιατί οι καλές εξετάσεις δεν πείθουν;

Επειδή καμία εξέταση δεν δίνει βεβαιότητα 100%. Και το άγχος υγείας ζητά ακριβώς αυτό. Το “κι αν έκαναν λάθος;”, “κι αν δεν το έψαξαν σωστά;” έρχεται σχεδόν πάντα μετά από ένα καθαρό αποτέλεσμα. Το πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη πληροφορίας. Είναι η δυσκολία να ζήσουμε με λίγη αβεβαιότητα, όπως ζουν όλοι οι άνθρωποι.

Πώς αντιμετωπίζεται το άγχος υγείας;

Η γνωστική-συμπεριφορική ψυχοθεραπεία είναι η θεραπεία με την ισχυρότερη τεκμηρίωση. Σε μεγάλη μελέτη σε νοσοκομεία, ασθενείς με άγχος υγείας που έκαναν γνωστική-συμπεριφορική ψυχοθεραπεία είχαν πολύ μεγαλύτερη μείωση του άγχους από όσους πήραν τη συνηθισμένη φροντίδα (Tyrer et al., 2014). Σε ανασκόπηση 19 τυχαιοποιημένων μελετών, η θεραπεία αυτή ήταν αποτελεσματική και σε διαδικτυακή μορφή (Axelsson & Hedman-Lagerlöf, 2019).

Στη θεραπεία μειώνουμε σταδιακά τους ελέγχους και τις αναζητήσεις, δουλεύουμε με τις σκέψεις καταστροφής και μαθαίνουμε να αφήνουμε μια αίσθηση να υπάρχει χωρίς να χρειάζεται να την εξηγήσουμε αμέσως.

Δείτε επίσης: Ψυχοσωματικά συμπτώματα και Υπερανάλυση (overthinking).

Πηγές

• Axelsson, E., & Hedman-Lagerlöf, E. (2019). Cognitive behavior therapy for health anxiety: Systematic review and meta-analysis of clinical efficacy and health economic outcomes. Expert Review of Pharmacoeconomics & Outcomes Research, 19(6), 663–676.
• McMullan, R. D., Berle, D., Arnáez, S., & Starcevic, V. (2019). The relationships between health anxiety, online health information seeking, and cyberchondria: Systematic review and meta-analysis. Journal of Affective Disorders, 245, 270–278.
• Schenkel, S. K., Jungmann, S. M., Gropalis, M., & Witthöft, M. (2021). Conceptualizations of cyberchondria and relations to the anxiety spectrum: Systematic review and meta-analysis. Journal of Medical Internet Research, 23(11), e27835.
• Tyrer, P., Cooper, S., Salkovskis, P., Tyrer, H., Crawford, M., Byford, S., et al. (2014). Clinical and cost-effectiveness of cognitive behaviour therapy for health anxiety in medical patients: A multicentre randomised controlled trial. The Lancet, 383(9913), 219–225.