Ψυχοσωματικά συμπτώματα

Ο πόνος είναι αληθινός, η αιτία είναι αλλού

“Είναι ψυχοσωματικό.” Για πολλούς η φράση ακούγεται σαν “δεν έχεις τίποτα”, ή χειρότερα, σαν “τα φαντάζεσαι”. Βγαίνουμε από το ιατρείο με καθαρές εξετάσεις, με τον ίδιο πόνο, και με την αίσθηση ότι δεν μας πίστεψαν.

Τι είναι τα ψυχοσωματικά συμπτώματα;

Είναι σωματικά συμπτώματα, πόνος, κούραση, ζαλάδα, πεπτικά, ταχυπαλμίες, στα οποία οι εξετάσεις δεν βρίσκουν μια ιατρική αιτία που να τα εξηγεί πλήρως. Η ιατρική τα λέει συχνά ιατρικά ανεξήγητα συμπτώματα ή επίμονα σωματικά συμπτώματα.

Και είναι πολύ συχνά. Σε έρευνες σε ιατρεία γενικής ιατρικής, ανάμεσα στο 40% και στο 49% των ασθενών είχαν τουλάχιστον ένα τέτοιο σύμπτωμα (Haller et al., 2015). Δεν είναι η εξαίρεση. Είναι σχεδόν οι μισοί.

Σημαίνει ότι τα φανταζόμαστε;

Όχι. Αυτή είναι η πιο μεγάλη παρανόηση.

Ο εγκέφαλος δεν καταγράφει απλώς ό,τι του στέλνει το σώμα. Κάθε στιγμή προβλέπει τι πρόκειται να νιώσουμε, και αυτό που τελικά νιώθουμε είναι ένας συνδυασμός της πρόβλεψης με τα σήματα που φτάνουν. Όταν η πρόβλεψη είναι πολύ ισχυρή, για παράδειγμα επειδή φοβόμαστε ένα σύμπτωμα και το ψάχνουμε συνεχώς, ο εγκέφαλος μπορεί να “γεμίσει” την αίσθηση ακόμη και με λίγα σήματα από το σώμα (Henningsen et al., 2018).

Το αποτέλεσμα είναι πραγματικός πόνος, όχι φανταστικός. Η διαφορά είναι ότι ο μηχανισμός βρίσκεται στο πώς ο εγκέφαλος επεξεργάζεται τα σήματα, όχι σε μια βλάβη σε κάποιο όργανο.

Ποια είναι τα πιο συχνά ψυχοσωματικά σημάδια;

• πόνοι στο στομάχι, φούσκωμα, διάρροια ή δυσκοιλιότητα,
• πονοκέφαλοι και πόνοι στον αυχένα ή στη μέση,
• κούραση που δεν περνά με τον ύπνο,
• ζαλάδα, μούδιασμα, μυρμήγκιασμα,
• ταχυπαλμίες, σφίξιμο στο στήθος,
• κόμπος στο λαιμό,
• εξανθήματα ή φαγούρα που χειροτερεύουν στο στρες.

Γιατί συνεχίζουν, αφού οι εξετάσεις βγαίνουν καλές;

Επειδή κάποια πράγματα που κάνουμε, λογικά και ανθρώπινα, τα κρατούν ζωντανά. Παρακολουθούμε το σώμα για να δούμε αν το σύμπτωμα είναι εκεί, και η προσοχή το δυναμώνει. Ψάχνουμε στο ίντερνετ και βρίσκουμε τα χειρότερα. Κάνουμε τη μία εξέταση μετά την άλλη, και κάθε καθαρό αποτέλεσμα μας ησυχάζει για λίγες μέρες. Κόβουμε δραστηριότητες “για να μη χειροτερέψει”, και το σώμα, με λιγότερη κίνηση, γίνεται πιο ευαίσθητο.

Πώς αντιμετωπίζονται τα ψυχοσωματικά συμπτώματα;

Πρώτα με σωστό ιατρικό έλεγχο, μία φορά και καλά. Ύστερα, με μια εξήγηση που βγάζει νόημα. Το “δεν έχετε τίποτα” δεν βοηθά κανέναν. Το “έχετε κάτι πραγματικό, και ξέρουμε πώς δουλεύει” βοηθά πολύ.

Στη γνωστική-συμπεριφορική ψυχοθεραπεία δουλεύουμε με τον κύκλο προσοχής, φόβου και ελέγχου, με τις αποφυγές και με το άγχος ή τη διάθεση που συχνά βρίσκονται από κάτω. Δεν ζητάμε από κανέναν να “πιστέψει” ότι δεν πονά. Ζητάμε να δούμε μαζί τι κάνει τον πόνο να μένει.

Δείτε επίσης: Συμπτώματα άγχους στο σώμα και Άγχος υγείας (υποχονδρίαση).

Πηγές

• Haller, H., Cramer, H., Lauche, R., & Dobos, G. (2015). Somatoform disorders and medically unexplained symptoms in primary care. Deutsches Ärzteblatt International, 112(16), 279–287.
• Henningsen, P., Gündel, H., Kop, W. J., Löwe, B., Martin, A., Rief, W., et al. (2018). Persistent physical symptoms as perceptual dysregulation: A neuropsychobehavioral model and its clinical implications. Psychosomatic Medicine, 80(5), 422–431.