Δεσμός προσκόλλησης

Αγχώδης, αποφευκτικός, ασφαλής, και γιατί δεν είναι ισόβια ετικέτα

“Είμαι αγχώδης τύπος, εκείνος αποφευκτικός, γι’ αυτό δεν μας βγαίνει.” Η θεωρία της προσκόλλησης έχει γίνει μία από τις πιο δημοφιλείς ιδέες της ψυχολογίας στα social media. Και όπως συμβαίνει με κάθε δημοφιλή ιδέα, κάποια πράγματα λέγονται σωστά και κάποια όχι.

Τι είναι ο δεσμός προσκόλλησης;

Η θεωρία ξεκίνησε από τον John Bowlby, που μελέτησε πώς τα μωρά δένονται με όσους τα φροντίζουν. Το βρέφος μαθαίνει αν, όταν φοβάται ή χρειάζεται κάτι, κάποιος θα έρθει. Από αυτή την εμπειρία φτιάχνει μια εσωτερική εικόνα για το πόσο ασφαλείς είναι οι κοντινοί άνθρωποι.

Το 1987 δύο ερευνήτριες, η Cindy Hazan και ο Phillip Shaver, πρότειναν ότι και ο έρωτας των ενηλίκων λειτουργεί ως δεσμός προσκόλλησης, με παρόμοια μοτίβα με εκείνα της παιδικής ηλικίας (Hazan & Shaver, 1987).

Ποιοι είναι οι τύποι δεσμού προσκόλλησης;

Στους ενήλικες, η έρευνα μιλά κυρίως για δύο διαστάσεις: πόσο άγχος έχουμε ότι θα μας εγκαταλείψουν, και πόσο αποφεύγουμε την εγγύτητα. Από τον συνδυασμό τους προκύπτουν τα γνωστά μοτίβα:

Ασφαλής δεσμός. Νιώθουμε άνετα με την εγγύτητα και με την ανεξαρτησία. Ζητάμε βοήθεια όταν τη χρειαζόμαστε και δεν πανικοβαλλόμαστε όταν ο άλλος αργεί να απαντήσει.

Αγχώδης δεσμός. Θέλουμε πολύ την εγγύτητα και φοβόμαστε πολύ ότι θα τη χάσουμε. Διαβάζουμε σημάδια απόρριψης παντού, χρειαζόμαστε συχνά επιβεβαίωση, και ένα μήνυμα χωρίς απάντηση μπορεί να μας χαλάσει τη μέρα.

Αποφευκτικός δεσμός. Η πολλή εγγύτητα μας πνίγει. Κρατάμε αποστάσεις, δυσκολευόμαστε να μιλήσουμε για συναισθήματα και νιώθουμε πιο άνετα όταν δεν χρειαζόμαστε κανέναν.

Αποδιοργανωμένος ή φοβικός δεσμός. Θέλουμε την εγγύτητα και την φοβόμαστε ταυτόχρονα. Πλησιάζουμε και τραβιόμαστε.

Γιατί ο αγχώδης και ο αποφευκτικός βρίσκονται τόσο συχνά;

Επειδή ο ένας επιβεβαιώνει τους φόβους του άλλου. Όσο ο ένας ζητά περισσότερη επαφή, τόσο ο άλλος νιώθει πίεση και απομακρύνεται. Όσο ο ένας απομακρύνεται, τόσο ο άλλος ανησυχεί και ζητά περισσότερη. Ο κύκλος αυτός δεν είναι μοίρα. Είναι ένα μοτίβο που μπορεί να φανεί και να αλλάξει.

Αλλάζει ο δεσμός προσκόλλησης;

Ναι. Και αυτό είναι το κομμάτι που χάνεται στα social media.

Σε δύο μελέτες που μέτρησαν την προσκόλληση ενηλίκων κάθε μέρα για έναν μήνα και κάθε εβδομάδα για έναν χρόνο, η προσκόλληση φάνηκε αρκετά σταθερή, αλλά όχι παγωμένη. Άλλαζε σταδιακά, με τις εμπειρίες, περισσότερο σαν χαρακτηριστικό που κινείται αργά παρά σαν σφραγίδα από την παιδική ηλικία (Fraley et al., 2011).

Άλλη έρευνα δείχνει ότι συγκεκριμένες εμπειρίες σε μια σχέση, ένας σύντροφος που ανταποκρίνεται σταθερά, η επιτυχία σε κάτι που φοβόμασταν, μπορούν να κάνουν τον δεσμό πιο ασφαλή με τον καιρό (Arriaga et al., 2018).

Τι κάνουμε με την ετικέτα;

Τη χρησιμοποιούμε για να καταλάβουμε, όχι για να δικαιολογήσουμε. Το “είμαι αγχώδης, γι’ αυτό του στέλνω δέκα μηνύματα” εξηγεί τη συμπεριφορά. Δεν την κάνει αναπόφευκτη. Το “είμαι αποφευκτικός, γι’ αυτό εξαφανίζομαι” επίσης.

Στη γνωστική-συμπεριφορική ψυχοθεραπεία δουλεύουμε με τις σκέψεις που ενεργοποιούνται στην εγγύτητα ή στην απόσταση, με όσα κάνουμε για να ησυχάσουμε, και με τις νέες εμπειρίες που χρειάζονται για να μάθουμε κάτι διαφορετικό.

Δείτε επίσης: Ζήλια και ανασφάλεια σε μια σχέση και Συναισθηματική εξάρτηση.

Πηγές

• Arriaga, X. B., Kumashiro, M., Simpson, J. A., & Overall, N. C. (2018). Revising working models across time: Relationship situations that enhance attachment security. Personality and Social Psychology Review, 22(1), 71–96.
• Fraley, R. C., Vicary, A. M., Brumbaugh, C. C., & Roisman, G. I. (2011). Patterns of stability in adult attachment: An empirical test of two models of continuity and change. Journal of Personality and Social Psychology, 101(5), 974–992.
• Hazan, C., & Shaver, P. (1987). Romantic love conceptualized as an attachment process. Journal of Personality and Social Psychology, 52(3), 511–524.