Εθισμός στο κινητό

Τι λέει η έρευνα, και τι μας κάνει να το πιάνουμε ξανά και ξανά

Ξυπνάμε και, πριν ανοίξουμε καλά τα μάτια, το χέρι έχει ήδη βρει το κινητό. Στο φανάρι, στην ουρά, στο ασανσέρ, στη μέση μιας συζήτησης. Το κλειδώνουμε, και δέκα δευτερόλεπτα μετά το ξεκλειδώνουμε χωρίς να ξέρουμε γιατί.

Υπάρχει εθισμός στο κινητό;

Η λέξη “εθισμός” χρησιμοποιείται πολύ, αλλά επιστημονικά το θέμα είναι ανοιχτό. Μια ανασκόπηση των μελετών κατέληξε ότι, παρά το ότι οι περισσότερες έρευνες θεωρούν δεδομένο τον εθισμό στο κινητό, τα στοιχεία δεν αρκούν για να τον χαρακτηρίσουμε εθισμό με την κλινική έννοια. Οι ερευνητές προτείνουν τον όρο “προβληματική χρήση” (Panova & Carbonell, 2018).

Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει πρόβλημα. Σημαίνει ότι η λέξη “εθισμός” μάλλον περιγράφει λάθος τον μηχανισμό.

Ποια είναι τα σημάδια της προβληματικής χρήσης;

• το πιάνουμε αυτόματα, χωρίς να το αποφασίσουμε,
• περνάμε πολύ περισσότερο χρόνο από όσο σκοπεύαμε,
• νιώθουμε ανησυχία όταν δεν το έχουμε μαζί μας,
• ο ύπνος χαλά επειδή κοιτάμε την οθόνη μέχρι αργά,
• δουλειά, σπουδές ή σχέσεις επηρεάζονται,
• προσπαθούμε να το μειώσουμε και δεν τα καταφέρνουμε.

Πώς συνδέεται με το άγχος και την κατάθλιψη;

Η προβληματική χρήση του κινητού συνδέεται με περισσότερη κατάθλιψη και, λιγότερο έντονα, με περισσότερο άγχος (Elhai et al., 2017). Η σύνδεση, όμως, δεν λέει τι προκαλεί τι. Μπορεί το κινητό να επιβαρύνει τη διάθεση. Μπορεί, επίσης, όσοι νιώθουν άσχημα να καταφεύγουν περισσότερο σε αυτό.

Και εδώ βρίσκεται ίσως το πιο χρήσιμο ερώτημα: δεν είναι μόνο “πόσες ώρες;”. Είναι “από τι ξεφεύγω όταν το πιάνω;”. Από τη βαρεμάρα, από την αμηχανία μιας σιωπής, από ένα δύσκολο συναίσθημα, από την εργασία που αναβάλλουμε. Το κινητό είναι ο πιο γρήγορος τρόπος να μη νιώσουμε κάτι για λίγο.

Είναι αλήθεια ότι το κινητό δίπλα μας μάς κάνει λιγότερο συγκεντρωμένους;

Είναι από τις πιο γνωστές έρευνες για τα κινητά. Το 2017 μια μελέτη βρήκε ότι η απλή παρουσία του κινητού μας πάνω στο γραφείο, ακόμη κι αν δεν το κοιτάμε, μειώνει τη διαθέσιμη πνευματική μας ικανότητα (Ward et al., 2017). Η μελέτη έγινε viral.

Το 2022, όμως, ερευνητές την επανέλαβαν με τον ίδιο ακριβώς τρόπο, αφού είχαν δηλώσει από πριν τι θα μετρήσουν. Το αποτέλεσμα δεν επιβεβαιώθηκε: η θέση του κινητού δεν έκανε καμία διαφορά στην απόδοση (Ruiz Pardo & Minda, 2022).

Δεν είναι η μόνη έρευνα για τα κινητά που φάνηκε πιο εντυπωσιακή από όσο ήταν. Αξίζει να είμαστε προσεκτικοί με τους τίτλους.

Τι βοηθά στην προβληματική χρήση του κινητού;

Να προσέχουμε τη στιγμή πριν. Τι νιώθαμε λίγο πριν απλώσουμε το χέρι; Βαρεμάρα, άγχος, μοναξιά; Το να το προσέξουμε, χωρίς να το κρίνουμε, κάνει την κίνηση λιγότερο αυτόματη.

Να αντέξουμε λίγο το κενό. Δύο λεπτά στην ουρά χωρίς οθόνη είναι δύο λεπτά με τη σκέψη μας. Στην αρχή είναι άβολο. Με τον καιρό, είναι ξεκούραση.

Να δούμε τι λείπει. Αν το κινητό γεμίζει ώρες που κάποτε είχαν ανθρώπους, κίνηση ή ενδιαφέροντα, η απάντηση δεν είναι μόνο λιγότερο κινητό. Είναι περισσότερα από αυτά.

Αν το κινητό είναι ο κύριος τρόπος να αντέχουμε το άγχος, τη μοναξιά ή μια πεσμένη διάθεση, αξίζει να δουλέψουμε με αυτά. Το κινητό είναι συχνά το σύμπτωμα, όχι η αιτία.

Δείτε επίσης: Αναβλητικότητα και Μοναξιά.

Πηγές

• Elhai, J. D., Dvorak, R. D., Levine, J. C., & Hall, B. J. (2017). Problematic smartphone use: A conceptual overview and systematic review of relations with anxiety and depression psychopathology. Journal of Affective Disorders, 207, 251–259.
• Panova, T., & Carbonell, X. (2018). Is smartphone addiction really an addiction? Journal of Behavioral Addictions, 7(2), 252–259.
• Ruiz Pardo, A. C., & Minda, J. P. (2022). Reexamining the “brain drain” effect: A replication of Ward et al. (2017). Acta Psychologica, 230, 103717.
• Ward, A. F., Duke, K., Gneezy, A., & Bos, M. W. (2017). Brain drain: The mere presence of one’s own smartphone reduces available cognitive capacity. Journal of the Association for Consumer Research, 2(2), 140–154.