Παρεμβατικές σκέψεις

Σχεδόν όλοι τις έχουμε, το πρόβλημα είναι τι πιστεύουμε ότι σημαίνουν

Κρατάμε ένα μωρό, και μια φωνή μέσα μας λέει “κι αν το αφήσεις να πέσει;”. Στεκόμαστε στην αποβάθρα του μετρό, και η εικόνα έρχεται απρόσκλητη: να σπρώξουμε κάποιον. Ή να πηδήξουμε. Παγώνουμε. Τι άνθρωπος σκέφτεται τέτοια πράγματα;

Τι είναι οι παρεμβατικές σκέψεις;

Παρεμβατικές σκέψεις είναι σκέψεις, εικόνες ή παρορμήσεις που έρχονται απρόσκλητες, χωρίς να τις θέλουμε, και συχνά έχουν περιεχόμενο που μας σοκάρει: βία, σεξ, θρησκεία, αρρώστια, λάθη με τρομερές συνέπειες. Η ουσία τους είναι ότι είναι αντίθετες με αυτό που είμαστε και θέλουμε.

Πόσο συχνές είναι οι παρεμβατικές σκέψεις;

Πάρα πολύ. Σε μια έρευνα σε δεκατρείς χώρες, σε έξι ηπείρους, με σχεδόν οκτακόσιους φοιτητές, το 93,6% ανέφερε τουλάχιστον μία ανεπιθύμητη παρεμβατική σκέψη μέσα στους προηγούμενους τρεις μήνες (Radomsky et al., 2014).

Και αυτό δεν είναι καινούργιο εύρημα. Ήδη από το 1978, δύο ψυχολόγοι βρήκαν ότι περίπου οκτώ στους δέκα ανθρώπους χωρίς καμία δυσκολία έχουν σκέψεις με παρόμοιο περιεχόμενο με τις εμμονές των ανθρώπων με ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή. Η διαφορά ήταν στο πόσο συχνές, έντονες και ενοχλητικές ήταν, και στο πόσο δύσκολα έφευγαν (Rachman & de Silva, 1978).

Σημαίνει κάτι ότι έχω τέτοιες σκέψεις;

Όχι. Και αυτό είναι το πιο σημαντικό σημείο.

Ο εγκέφαλος παράγει συνεχώς σκέψεις, και πολλές από αυτές είναι παράλογες, περίεργες ή σκοτεινές. Οι περισσότεροι άνθρωποι τις αφήνουν να περάσουν χωρίς να τους δώσουν σημασία. Το πρόβλημα ξεκινά όταν πιστεύουμε ότι η σκέψη λέει κάτι για εμάς.

Η ψυχολογία έχει όνομα γι’ αυτό: σύντηξη σκέψης και πράξης. Είναι η πεποίθηση ότι, αν σκεφτούμε κάτι, είναι σαν να το κάναμε, ή ότι η σκέψη κάνει πιο πιθανό να συμβεί (Shafran et al., 1996). “Αν σκέφτομαι να βλάψω κάποιον, κάπου μέσα μου θέλω να το κάνω.” Δεν ισχύει. Συνήθως ισχύει το αντίθετο: οι σκέψεις που μας τρομάζουν περισσότερο είναι αυτές που αφορούν ό,τι αγαπάμε περισσότερο. Η σκέψη να βλάψουμε το μωρό τρομάζει ακριβώς επειδή το προστατεύουμε.

Γιατί η προσπάθεια να διώξουμε τη σκέψη τη φέρνει πίσω;

Επειδή, για να ελέγχουμε ότι δεν σκεφτόμαστε κάτι, πρέπει να το έχουμε συνέχεια στο μυαλό. Όσο πιο απειλητική θεωρούμε μια σκέψη, τόσο περισσότερο την παρακολουθούμε, και τόσο πιο συχνά την “πιάνουμε”.

Μαζί έρχονται οι αντιδράσεις που μας ησυχάζουν για λίγο: ζητάμε επιβεβαίωση (“δεν είμαι κακός άνθρωπος, έτσι;”), αποφεύγουμε μαχαίρια ή να μένουμε μόνοι με το μωρό, ψάχνουμε στο ίντερνετ, αναλύουμε τη σκέψη για ώρες. Όλα αυτά λένε στον εγκέφαλο ότι η σκέψη ήταν επικίνδυνη, και έτσι επιστρέφει.

Πότε οι παρεμβατικές σκέψεις είναι ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή;

Όταν οι σκέψεις είναι πολύ συχνές, μας προκαλούν έντονο άγχος, και ξοδεύουμε πολύ χρόνο προσπαθώντας να τις εξουδετερώσουμε, με ελέγχους, τελετουργίες, αποφυγές ή νοερές πράξεις. Περισσότερα στο άρθρο Ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή.

Τι βοηθά στις παρεμβατικές σκέψεις;

Να τις αφήνουμε να υπάρχουν χωρίς να τις παλεύουμε και χωρίς να τις αναλύουμε. Μια σκέψη είναι μια σκέψη, όχι μια πρόθεση και όχι μια πρόβλεψη. Και να σταματήσουμε σταδιακά όσα κάνουμε για να ησυχάσουμε, γιατί αυτά είναι που κρατούν τον κύκλο.

Η γνωστική-συμπεριφορική ψυχοθεραπεία, με την έκθεση και την πρόληψη αντίδρασης, είναι η θεραπεία με την καλύτερη τεκμηρίωση όταν οι σκέψεις αυτές έχουν γίνει ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή.

Δείτε επίσης: Υπερανάλυση (overthinking).

Πηγές

• Rachman, S., & de Silva, P. (1978). Abnormal and normal obsessions. Behaviour Research and Therapy, 16(4), 233–248.
• Radomsky, A. S., Alcolado, G. M., Abramowitz, J. S., Alonso, P., Belloch, A., Bouvard, M., et al. (2014). Part 1. You can run but you can’t hide: Intrusive thoughts on six continents. Journal of Obsessive-Compulsive and Related Disorders, 3(3), 269–279.
• Shafran, R., Thordarson, D. S., & Rachman, S. (1996). Thought-action fusion in obsessive compulsive disorder. Journal of Anxiety Disorders, 10(5), 379–391.