People pleaser, τι είναι

Γιατί δεν λέμε “όχι” και γιατί το “όχι” κοστίζει λιγότερο από όσο νομίζουμε

Λέμε “ναι” και μέσα μας λέμε “όχι”. Δεχόμαστε το ποτό που δεν θέλουμε, την επιπλέον δουλειά που δεν προλαβαίνουμε, τη χάρη που μας κουράζει. Και μετά θυμώνουμε, κυρίως με τον εαυτό μας.

Τι είναι ο people pleaser;

People pleaser, στα ελληνικά περίπου “αυτός που θέλει να ευχαριστεί όλους”, είναι κάποιος που βάζει συστηματικά τις επιθυμίες των άλλων πάνω από τις δικές του, για να τον αποδέχονται, να μην τον κρίνουν, να μη δημιουργηθεί σύγκρουση.

Δεν είναι διάγνωση. Είναι ένα μοτίβο, και συχνά το επιβραβεύουμε: ο άνθρωπος που δεν λέει ποτέ όχι είναι “καλό παιδί”, “εξυπηρετικός”, “πάντα εκεί”.

Ποια είναι τα σημάδια;

• δυσκολευόμαστε να πούμε όχι, ακόμη και σε μικρά πράγματα,
• ζητάμε συγγνώμη συνεχώς, και για πράγματα που δεν φταίμε,
• συμφωνούμε για να μη χαλάσει η ατμόσφαιρα,
• νιώθουμε υπεύθυνοι για τη διάθεση των άλλων,
• μας ενοχλεί έντονα η ιδέα ότι κάποιος είναι θυμωμένος μαζί μας,
• δεν ξέρουμε πια τι θέλουμε εμείς.

Γιατί δεν μπορούμε να πούμε όχι;

Επειδή φοβόμαστε τι θα ακολουθήσει. Θα θυμώσει, θα πληγωθεί, θα πιστέψει ότι δεν νοιαζόμαστε, δεν θα μας ξαναζητήσει τίποτα.

Η έρευνα δείχνει ότι αυτός ο φόβος είναι σε μεγάλο βαθμό υπερβολικός. Σε μια σειρά πειραμάτων, όσοι αρνήθηκαν μια πρόσκληση υπερεκτίμησαν συστηματικά πόσο θα θύμωνε ο άλλος, πόσο θα το έπαιρνε ως αδιαφορία και πόσο θα δίσταζε να τους ξανακαλέσει. Αυτός που είχε κάνει την πρόσκληση το έπαιρνε πολύ πιο ήρεμα. Μία από τις εξηγήσεις: υποθέτουμε ότι ο άλλος θα εστιάσει στο “όχι”, ενώ εκείνος σκέφτεται και όλα τα υπόλοιπα, για παράδειγμα ότι μπορεί να είμαστε πολύ κουρασμένοι (Givi & Kirk, 2024).

Γιατί και οι άλλοι μάς λένε “ναι” χωρίς να το θέλουν;

Υπάρχει και η άλλη όψη. Σε μελέτες με πάνω από δεκατέσσερις χιλιάδες ανθρώπους, όσοι έκαναν ένα αίτημα σε αγνώστους υποτίμησαν κατά μέσο όρο κατά 48% πόσοι θα έλεγαν ναι. Ο λόγος είναι ότι δεν συνειδητοποιούμε πόσο άβολο είναι για τους άλλους να αρνηθούν (Bohns, 2016).

Δηλαδή η δυσκολία να πούμε όχι δεν είναι προσωπικό μας ελάττωμα. Είναι κάτι που μοιραζόμαστε σχεδόν όλοι. Και σημαίνει ότι πολλά από τα “ναι” που παίρνουμε κι εμείς είναι επίσης απρόθυμα.

Τι κοστίζει να είμαστε people pleaser;

Κούραση, γιατί κάνουμε πολλά που δεν θέλουμε. Θυμό, που συχνά δεν εκφράζεται και βγαίνει αλλού. Σχέσεις που δεν μας ξέρουν πραγματικά, γιατί οι άλλοι γνωρίζουν μόνο την εκδοχή μας που συμφωνεί. Και μια αυτοεκτίμηση που κρέμεται από την επιδοκιμασία των άλλων.

Πώς σταματάμε να είμαστε people pleaser;

Ένα μικρό “όχι” τη φορά. Δεν ξεκινάμε από τη μεγαλύτερη σύγκρουση. Ξεκινάμε από ένα “δεν μπορώ αυτή την Παρασκευή” και βλέπουμε τι γίνεται στην πραγματικότητα, όχι στη φαντασία μας.

Να αντέχουμε τη δυσφορία. Μετά από ένα όχι θα νιώσουμε ενοχή ή άγχος. Δεν σημαίνει ότι κάναμε λάθος. Σημαίνει ότι κάναμε κάτι καινούργιο.

Λιγότερες εξηγήσεις. Ένα σύντομο όχι, χωρίς πέντε δικαιολογίες, είναι συνήθως και πιο ευγενικό.

Στη γνωστική-συμπεριφορική ψυχοθεραπεία δουλεύουμε με τις πεποιθήσεις από κάτω (“αν πω όχι, θα με απορρίψουν”), τις ελέγχουμε στην πράξη, και χτίζουμε σταδιακά την ικανότητα να ζητάμε και να αρνούμαστε.

Δείτε επίσης: Συναισθηματική εξάρτηση και Χαμηλή αυτοεκτίμηση.

Πηγές

• Bohns, V. K. (2016). (Mis)understanding our influence over others: A review of the underestimation-of-compliance effect. Current Directions in Psychological Science, 25(2), 119–123.
• Givi, J., & Kirk, C. P. (2024). Saying no: The negative ramifications from invitation declines are less severe than we think. Journal of Personality and Social Psychology, 126(6), 1103–1115.