Τελειομανία (τελειοθηρία)

Γιατί το “τέλειο” δεν μας κάνει καλύτερους στη δουλειά

Το ξαναγράφουμε για πέμπτη φορά. Το στέλνουμε, και εντοπίζουμε αμέσως ένα κόμμα σε λάθος σημείο. Ένας έπαινος κρατά πέντε λεπτά. Μια παρατήρηση κρατά μια εβδομάδα. Και κάπου μέσα μας λέμε: “Τουλάχιστον έτσι βγαίνει καλή δουλειά.”

Τι είναι η τελειομανία;

Τελειομανία, ή τελειοθηρία, δεν είναι απλώς να θέλουμε να κάνουμε κάτι καλά. Είναι να βάζουμε πρότυπα που δεν γίνεται να πιάσουμε, και να κρίνουμε την αξία μας από το αν τα πιάσαμε.

Η έρευνα ξεχωρίζει δύο πλευρές της. Η πρώτη είναι οι υψηλοί στόχοι, το να θέλουμε πολλά από τον εαυτό μας. Η δεύτερη είναι η ανησυχία για τα λάθη: ο φόβος της αποτυχίας, η σκληρή αυτοκριτική, η αίσθηση ότι οι άλλοι περιμένουν το τέλειο. Η δεύτερη πλευρά είναι αυτή που συνδέεται περισσότερο με την κατάθλιψη, το άγχος, την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή και τις διατροφικές διαταραχές (Limburg et al., 2017).

Αυξάνεται η τελειομανία;

Ναι. Μια ανάλυση με πάνω από σαράντα μία χιλιάδες φοιτητές στις ΗΠΑ, στον Καναδά και στη Βρετανία, από το 1989 ως το 2016, βρήκε ότι η τελειομανία αυξήθηκε σε όλες τις μορφές της. Η μεγαλύτερη αύξηση ήταν στην αίσθηση ότι οι άλλοι απαιτούν από εμάς να είμαστε τέλειοι (Curran & Hill, 2019). Οι νεότερες γενιές νιώθουν ότι ο κόσμος γύρω τους περιμένει περισσότερα.

Κάνει η τελειομανία καλύτερη τη δουλειά μας;

Αυτή είναι η πεποίθηση που την κρατά ζωντανή: “είμαι αυστηρός με τον εαυτό μου, αλλά γι’ αυτό είμαι καλός σε ό,τι κάνω”.

Μια μεγάλη ανασκόπηση για την τελειομανία στη δουλειά βρήκε ότι η τελειομανία συνδέεται σταθερά με περισσότερη εξουθένωση, άγχος και πίεση. Με την απόδοση, όμως, δεν είχε σαφή σχέση (Harari et al., 2018). Δηλαδή οι τελειομανείς δεν αποδίδουν καλύτερα. Απλώς πληρώνουν περισσότερα για την ίδια απόδοση.

Γιατί η τελειομανία φέρνει αναβλητικότητα;

Επειδή, όταν το αποτέλεσμα πρέπει να είναι τέλειο, το ξεκίνημα γίνεται απειλή. Αν δεν το ξεκινήσουμε, δεν μπορεί να βγει μέτριο. Η αναβολή προστατεύει, για λίγο, την ιδέα ότι θα μπορούσαμε να το κάνουμε τέλεια “αν είχαμε χρόνο”.

Γι’ αυτό πολλοί τελειομανείς δεν μοιάζουν καθόλου οργανωμένοι. Αφήνουν τα πράγματα για την τελευταία στιγμή, και μετά δουλεύουν όλη νύχτα.

Από πού έρχεται η τελειομανία;

Συχνά από την ιδέα ότι η αγάπη, η αποδοχή ή η αξία μας εξαρτώνται από το πόσο καλά τα καταφέρνουμε. Από περιβάλλοντα όπου τα λάθη είχαν μεγάλο κόστος, όπου ο έπαινος ερχόταν μόνο με την επιτυχία. Και από μια κουλτούρα σύγκρισης, όπου βλέπουμε συνεχώς την καλύτερη εκδοχή όλων των άλλων.

Πώς αντιμετωπίζεται η τελειομανία;

Η γνωστική-συμπεριφορική ψυχοθεραπεία για την τελειομανία έχει μελετηθεί σε αρκετές τυχαιοποιημένες μελέτες. Δεν μείωσε μόνο την τελειομανία. Μείωσε και τα συμπτώματα κατάθλιψης, άγχους και διατροφικών διαταραχών (Galloway et al., 2022).

Στη θεραπεία δεν ζητάμε από κανέναν να “χαλαρώσει τα πρότυπα”. Δοκιμάζουμε στην πράξη τι γίνεται όταν κάτι είναι “αρκετά καλό”: ένα email χωρίς τρίτο διάβασμα, μια εργασία παραδομένη χωρίς τελευταία νύχτα. Και συνήθως ανακαλύπτουμε ότι η καταστροφή που φοβόμασταν δεν έρχεται.

Δείτε επίσης: Αναβλητικότητα και Σύνδρομο του απατεώνα.

Πηγές

• Curran, T., & Hill, A. P. (2019). Perfectionism is increasing over time: A meta-analysis of birth cohort differences from 1989 to 2016. Psychological Bulletin, 145(4), 410–429.
• Galloway, R., Watson, H., Greene, D., Shafran, R., & Egan, S. J. (2022). The efficacy of randomised controlled trials of cognitive behaviour therapy for perfectionism: A systematic review and meta-analysis. Cognitive Behaviour Therapy, 51(2), 170–184.
• Harari, D., Swider, B. W., Steed, L. B., & Breidenthal, A. P. (2018). Is perfect good? A meta-analysis of perfectionism in the workplace. Journal of Applied Psychology, 103(10), 1121–1144.
• Limburg, K., Watson, H. J., Hagger, M. S., & Egan, S. J. (2017). The relationship between perfectionism and psychopathology: A meta-analysis. Journal of Clinical Psychology, 73(10), 1301–1326.