Μια κινηματογραφική εξερεύνηση της χειραγώγησης και της τοξικότητας στις σχέσεις
Δώδεκα ταινίες και σειρές που δείχνουν πώς μοιάζει μια τοξική σχέση
Ο κινηματογράφος μάς έχει μάθει να διαβάζουμε τη ζήλια ως πάθος και την επιμονή ως αγάπη. Κάποιες ταινίες και σειρές, όμως, δείχνουν με ακρίβεια πώς μοιάζει η χειραγώγηση από μέσα. Δώδεκα από αυτές, και τι δείχνει η καθεμία.
Gone Girl (2014): η τέχνη του gaslighting
Η Amy στήνει σχολαστικά μια ψεύτικη αφήγηση, και ο Nick αρχίζει να αμφιβάλλει για τις ίδιες του τις αναμνήσεις. Η ταινία δείχνει πώς το gaslighting διαβρώνει την εμπιστοσύνη και αφήνει τον άλλον απομονωμένο, ανίκανο να ξεχωρίσει την πραγματικότητα από το ψέμα.
Black Swan (2010): εμμονή και έλεγχος
Ο σκηνοθέτης Τόμας εκμεταλλεύεται την ανάγκη της Νίνας για τελειότητα. Το όριο ανάμεσα στην καθοδήγηση και στη συναισθηματική κακοποίηση θολώνει, και η επιδίωξη του τέλειου πληρώνεται με την ψυχική της υγεία.
Big Little Lies (2017-2019): το προσωπείο της τελειότητας
Η Celeste και ο Perry μοιάζουν με το ιδανικό ζευγάρι. Πίσω από την κλειστή πόρτα υπάρχει σωματική και συναισθηματική κακοποίηση. Η σειρά δείχνει πόσο διαφέρει η δημόσια εικόνα από την ιδιωτική πραγματικότητα, και γιατί η σιωπή συντηρεί τη βία.
Revolutionary Road (2008): η παγίδα της συμμόρφωσης
Στη δεκαετία του 1950, ο Frank και η April θυσιάζουν όσα ήθελαν για την εικόνα μιας συμβατικής ζωής. Η υποταγή στις προσδοκίες των άλλων διαβρώνει την ταυτότητα του καθενός και, μαζί της, τη σχέση.
The Great Gatsby (2013): κτητικότητα και εμμονή
Ο Gatsby δεν αγαπά την Daisy. Αγαπά μια εξιδανικευμένη εκδοχή της από το παρελθόν. Η ταινία δείχνει πού οδηγεί η προσκόλληση σε έναν άνθρωπο που υπάρχει μόνο στο μυαλό μας.
The Girl with the Dragon Tattoo (2011): ο κύκλος της κακοποίησης
Το ιστορικό κακοποίησης της Lisbeth Salander έχει διαμορφώσει τον τρόπο που βλέπει τον κόσμο. Η ταινία δείχνει πώς η βία περνά από τη μια γενιά στην άλλη, και πόσο δύσκολο είναι να σπάσει ο κύκλος.
Breaking Bad (2008-2013): ψέματα μέσα στον γάμο
Ο γάμος του Walter και της Skyler ξεκινά συνηθισμένος και καταλήγει μια συνεργασία που στηρίζεται στην εξαπάτηση. Τα ψέματα και οι χειρισμοί του Walter δείχνουν τι κάνει η μυστικότητα στην εμπιστοσύνη.
Fatal Attraction (1987): οι συνέπειες της απιστίας
Μια σύντομη σχέση γίνεται εμμονή, και η συμπεριφορά της Alex Forrest κλιμακώνεται. Η ταινία δείχνει ότι η προδοσία της εμπιστοσύνης έχει συναισθηματικές συνέπειες που συχνά υποτιμούμε.
Whiplash (2014): χειραγώγηση στο όνομα της αριστείας
Ο δάσκαλος Terence Fletcher σπρώχνει τον Andrew Neiman στα άκρα. Η ταινία ρωτά πού τελειώνει η απαιτητική διδασκαλία και πού αρχίζει η κακοποίηση, και αν το αποτέλεσμα τη δικαιολογεί ποτέ.
Eternal Sunshine of the Spotless Mind (2004): σβήνοντας το παρελθόν
Ο Joel και η Clementine προσπαθούν να διαγράψουν τις αναμνήσεις της σχέσης τους. Η ταινία δείχνει ότι το σβήσιμο μιας επώδυνης εμπειρίας δεν μας γλιτώνει από αυτήν. Μας στερεί ό,τι θα μαθαίναμε.
American Psycho (2000): ναρκισσισμός και έλλειψη ενσυναίσθησης
Ο Patrick Bateman περνά από επιφανειακές σχέσεις χωρίς καμία πραγματική σύνδεση. Η ταινία είναι μια ακραία εικόνα του τι σημαίνει σχέση με κάποιον που δεν νιώθει τίποτα για τον άλλον.
The Handmaid's Tale (2017-2025): ολοκληρωτικός έλεγχος
Στη δυστοπία της Margaret Atwood ο έλεγχος δεν ασκείται από έναν άνθρωπο. Ασκείται από ένα ολόκληρο σύστημα που αφαιρεί την αυτονομία. Η σειρά δείχνει πόσο ακραία γίνεται η χειραγώγηση όταν τη στηρίζουν οι κοινωνικές δομές.
Τι έχουν κοινό;
Σε όλες, η τοξικότητα δεν αρχίζει με κάτι θεαματικό. Αρχίζει με κάτι που μοιάζει με αφοσίωση, φιλοδοξία ή φροντίδα. Και σε όλες υπάρχουν τα ίδια υλικά:
- έλεγχος που παρουσιάζεται ως ενδιαφέρον
- απομόνωση από όσους θα μπορούσαν να δουν τι συμβαίνει
- αμφισβήτηση του τι είναι αλήθεια
- μια δημόσια εικόνα που δεν ταιριάζει με την ιδιωτική
Η οθόνη έχει ένα πλεονέκτημα: βλέπουμε από έξω αυτό που από μέσα δεν φαίνεται. Τα ίδια μοτίβα, χωρίς τη μουσική και το μοντάζ, τα περιγράφουμε στο άρθρο Τοξική σχέση: τα σημάδια και στο Gaslighting.