Ζαλάδα και μούδιασμα από άγχος

Γιατί μουδιάζουν τα χέρια και γιατί οι βαθιές ανάσες δεν βοηθούν

Τα δάχτυλα μυρμηγκιάζουν. Τα χείλη μουδιάζουν. Το κεφάλι ελαφραίνει και το πάτωμα μοιάζει να κουνιέται. Αμέσως σκεφτόμαστε το χειρότερο: εγκεφαλικό, λιποθυμία, κάτι στην καρδιά. Και παίρνουμε βαθιές ανάσες για να ηρεμήσουμε, χωρίς να ξέρουμε ότι αυτό μπορεί να το κάνει χειρότερο.

Γιατί το άγχος φέρνει μούδιασμα;

Η πιο συχνή εξήγηση είναι η αναπνοή. Στο άγχος αναπνέουμε πιο γρήγορα και πιο βαθιά από όσο χρειάζεται το σώμα, συχνά χωρίς να το καταλαβαίνουμε. Λέγεται υπεραερισμός.

Αποβάλλουμε τότε περισσότερο διοξείδιο του άνθρακα από όσο πρέπει. Η πτώση του αλλάζει για λίγο τη χημεία του αίματος και την ευαισθησία των νεύρων, και εμφανίζονται το μυρμήγκιασμα στα χέρια, στα πόδια και γύρω από το στόμα, η ζαλάδα, η αίσθηση ότι δεν είμαστε εντελώς εδώ (Gardner, 1996).

Γιατί δεν βοηθούν οι βαθιές ανάσες;

Εδώ βρίσκεται το παράδοξο. Όταν νιώθουμε ότι δεν παίρνουμε αέρα, το ένστικτο λέει “πάρε περισσότερο”. Ο οργανισμός, όμως, έχει ήδη περισσότερο οξυγόνο από όσο χρειάζεται. Οι βαθιές, γρήγορες ανάσες ρίχνουν ακόμη πιο κάτω το διοξείδιο και δυναμώνουν το μούδιασμα.

Στις κρίσεις πανικού, οι αλλαγές στην αναπνοή συμβαδίζουν με τον φόβο για τις σωματικές αισθήσεις: όσο ο φόβος για το σώμα μειώνεται, τόσο αλλάζει και ο τρόπος που αναπνέουμε (Meuret et al., 2009). Ο φόβος και η αναπνοή τροφοδοτούν ο ένας τον άλλον.

Γιατί η ζαλάδα από άγχος δεν φεύγει;

Μερικές φορές η ζαλάδα ξεκινά από κάτι σωματικό, μια λαβυρινθίτιδα ή ένα επεισόδιο ιλίγγου, και συνεχίζει μήνες αφού αυτό έχει περάσει. Ο εγκέφαλος έχει μάθει να “φυλάει” την ισορροπία με υπερβολική προσοχή, και αυτή η επαγρύπνηση συντηρεί την αστάθεια.

Η κατάσταση αυτή έχει πια όνομα: επίμονη ζάλη θέσης και αντίληψης, στα αγγλικά PPPD. Η ζάλη υπάρχει τις περισσότερες μέρες για τρεις μήνες ή περισσότερο και χειροτερεύει στην όρθια στάση, με την κίνηση και σε χώρους με πολλά οπτικά ερεθίσματα, όπως ένα σούπερ μάρκετ (Staab et al., 2017). Δεν είναι φανταστική και αντιμετωπίζεται, με ειδική αποκατάσταση της ισορροπίας, γνωστική-συμπεριφορική ψυχοθεραπεία και, όπου χρειάζεται, φάρμακα (Popkirov et al., 2018).

Πότε χρειάζεται γιατρός;

Αμέσως, αν το μούδιασμα είναι μόνο στη μία πλευρά του σώματος, αν το πρόσωπο στραβώνει, αν δυσκολευόμαστε να μιλήσουμε ή να δούμε, αν υπάρχει ξαφνικός, πολύ δυνατός πονοκέφαλος ή πόνος στο στήθος. Και σε κάθε περίπτωση, αν τα συμπτώματα είναι καινούργια για εμάς.

Το μούδιασμα του άγχους είναι συνήθως και στις δύο πλευρές, έρχεται μαζί με άλλα σημάδια άγχους και περνά μέσα σε λίγα λεπτά.

Τι βοηθά στη ζαλάδα και στο μούδιασμα από άγχος;

Να καταλάβουμε τον μηχανισμό. Το μυρμήγκιασμα δεν είναι το πρώτο σημάδι μιας καταστροφής. Είναι το αποτέλεσμα του ότι αναπνέουμε περισσότερο από όσο χρειαζόμαστε. Αυτή η γνώση από μόνη της αλλάζει πολύ τον φόβο.

Να σταματήσουμε τα μέτρα ασφαλείας. Να κρατιόμαστε από τοίχους, να κάθεται κάποιος δίπλα μας, να έχουμε πάντα νερό, να αποφεύγουμε το λεωφορείο. Ό,τι κάνουμε για να μη μας “πιάσει” λέγεται συμπεριφορά ασφαλείας, και κρατά ζωντανή την ιδέα ότι χωρίς αυτό θα παθαίναμε κάτι.

Να γνωρίσουμε τις αισθήσεις από κοντά. Στη γνωστική-συμπεριφορική ψυχοθεραπεία προκαλούμε επίτηδες, με ασφάλεια, τις ίδιες αισθήσεις: γυρίζουμε σε μια καρέκλα για να ζαλιστούμε ή αναπνέουμε γρήγορα για ένα λεπτό. Ο στόχος δεν είναι να ηρεμήσουμε. Είναι να μάθει το σώμα ότι η ζαλάδα είναι δυσάρεστη, όχι επικίνδυνη.

Δείτε επίσης: Κρίση πανικού, τι συμβαίνει στο σώμα και Συμπτώματα άγχους στο σώμα.

Πηγές

• Gardner, W. N. (1996). The pathophysiology of hyperventilation disorders. Chest, 109(2), 516–534.
• Meuret, A. E., Rosenfield, D., Hofmann, S. G., Suvak, M. K., & Roth, W. T. (2009). Changes in respiration mediate changes in fear of bodily sensations in panic disorder. Journal of Psychiatric Research, 43(6), 634–641.
• Popkirov, S., Staab, J. P., & Stone, J. (2018). Persistent postural-perceptual dizziness (PPPD): A common, characteristic and treatable cause of chronic dizziness. Practical Neurology, 18(1), 5–13.
• Staab, J. P., Eckhardt-Henn, A., Horii, A., Jacob, R., Strupp, M., Brandt, T., & Bronstein, A. (2017). Diagnostic criteria for persistent postural-perceptual dizziness (PPPD). Journal of Vestibular Research, 27(4), 191–208.