Άγχος στη δουλειά

Γιατί το “ηρέμησε” δουλεύει χειρότερα από το “είμαι σε ετοιμότητα”

Η Κυριακή το απόγευμα έχει ήδη τη γεύση της Δευτέρας. Ένα email από τον προϊστάμενο με θέμα “Μια στιγμή;” και η καρδιά πάει στα εκατόν είκοσι. Ξαναδιαβάζουμε ό,τι στείλαμε, για να βεβαιωθούμε ότι δεν κάναμε λάθος. Και το βράδυ, στο κρεβάτι, η δουλειά συνεχίζεται στο κεφάλι μας.

Γιατί έχουμε τόσο άγχος στη δουλειά;

Οι αιτίες είναι συνήθως δύο ειδών, και συχνά μπλέκονται.

Οι πρώτες είναι της δουλειάς: φόρτος που δεν βγαίνει, ασάφεια για το τι περιμένουν από εμάς, λίγος έλεγχος στο πώς δουλεύουμε, ανασφάλεια για τη θέση, κακές σχέσεις με συναδέλφους ή προϊσταμένους.

Οι δεύτερες είναι δικές μας: η τελειομανία, ο φόβος της κριτικής, η δυσκολία να πούμε όχι, η πεποίθηση ότι ένα λάθος σημαίνει ότι δεν είμαστε ικανοί.

Η διάκριση μετρά, γιατί δείχνει τι μπορεί να αλλάξει. Μερικές φορές το πρόβλημα είναι η δουλειά, και η λύση είναι μια συζήτηση, ένα όριο ή μια αλλαγή. Μερικές φορές το ίδιο άγχος θα μας ακολουθούσε σε οποιαδήποτε δουλειά.

Πώς φαίνεται το άγχος στη δουλειά;

• ξαναελέγχουμε συνεχώς ό,τι κάνουμε,
• φοβόμαστε τα λάθη πολύ περισσότερο από όσο θα κόστιζαν,
• αναβάλλουμε τα δύσκολα, και μετά πανικοβαλλόμαστε με την προθεσμία,
• δεν μπορούμε να “κλείσουμε” το μυαλό μετά το ωράριο,
• ύπνος που χαλά τις Κυριακές,
• σωματικά συμπτώματα: πονοκέφαλος, στομάχι, σφιγμένοι ώμοι.

Τι κάνουμε με το άγχος για ένα λάθος;

Όλοι κάνουμε λάθη στη δουλειά. Το άγχος, όμως, μας κάνει να υπερεκτιμάμε δύο πράγματα: πόσο πιθανό είναι ένα λάθος να έχει σοβαρές συνέπειες, και πόσο θα μας κρίνουν οι άλλοι γι’ αυτό.

Ο συνεχής έλεγχος ησυχάζει για λίγο, και μας μαθαίνει ότι χωρίς αυτό κάτι κακό θα γινόταν. Έτσι χρειαζόμαστε όλο και περισσότερο. Ένα πρακτικό κριτήριο: ένας έλεγχος είναι προσοχή. Ο τρίτος έλεγχος του ίδιου email είναι άγχος.

Γιατί το “ηρέμησε” δεν βοηθά πριν από μια παρουσίαση;

Εδώ η έρευνα έχει ένα απρόσμενο εύρημα. Οι περισσότεροι άνθρωποι πιστεύουν ότι πριν από κάτι αγχωτικό, μια παρουσίαση, μια συνέντευξη, πρέπει να προσπαθήσουμε να ηρεμήσουμε. Σε μια σειρά πειραμάτων, όμως, όσοι είπαν στον εαυτό τους “είμαι ενθουσιασμένος” αντί για “είμαι ήρεμος” μίλησαν καλύτερα σε κοινό και απέδωσαν καλύτερα σε μαθηματικά (Brooks, 2014).

Η εξήγηση είναι ότι το άγχος και ο ενθουσιασμός είναι πολύ κοντά στο σώμα: γρήγορη καρδιά, ενέργεια, ετοιμότητα. Είναι πιο εύκολο να αλλάξουμε την ερμηνεία από το να αλλάξουμε την ένταση. Σε άλλη μελέτη, όσοι έμαθαν να βλέπουν την ένταση του σώματος ως κάτι χρήσιμο, που τους προετοιμάζει, είχαν καλύτερη καρδιαγγειακή αντίδραση στο στρες και αποσπώνταν λιγότερο από τα αρνητικά ερεθίσματα (Jamieson et al., 2012).

Δηλαδή δεν χρειάζεται να εξαφανίσουμε το άγχος πριν από την παρουσίαση. Χρειάζεται να μην το διαβάσουμε ως απόδειξη ότι θα πάει άσχημα.

Πότε το άγχος στη δουλειά γίνεται εξουθένωση;

Όταν το άγχος κρατά μήνες και έρχονται μαζί εξάντληση που δεν περνά με την ξεκούραση, κυνισμός για τη δουλειά και η αίσθηση ότι ό,τι κι αν κάνουμε δεν έχει αποτέλεσμα. Περισσότερα στο άρθρο Επαγγελματική εξουθένωση (burnout).

Πώς βοηθά η ψυχοθεραπεία;

Στη γνωστική-συμπεριφορική ψυχοθεραπεία δουλεύουμε με τις σκέψεις που κάνουν τη δουλειά απειλή, με τους ελέγχους και τις αναβολές, με τα όρια, και με το να ξεχωρίσουμε τι χρειάζεται να αλλάξει στη δουλειά και τι στον τρόπο που τη ζούμε.

Δείτε επίσης: Σύνδρομο του απατεώνα και People pleaser, τι είναι.

Πηγές

• Brooks, A. W. (2014). Get excited: Reappraising pre-performance anxiety as excitement. Journal of Experimental Psychology: General, 143(3), 1144–1158.
• Jamieson, J. P., Nock, M. K., & Mendes, W. B. (2012). Mind over matter: Reappraising arousal improves cardiovascular and cognitive responses to stress. Journal of Experimental Psychology: General, 141(3), 417–422.